سرفه حین آب خوردن نشانه چیست؟

سرفه روشی موثر جهت پاکسازی مجاری تنفسی از اجسام خارجی، آلرژن‌ها، مخاط و سایر مواد محرک است. مکانیسم سرفه شامل خروج ناگهانی و با فشار هوای بازدمی با کمک عضلات تنفسی است و می‌تواند ارادی یا رفلکسی باشد. سرفه‌های رفلکسی معمولا با شدت بیش‌تر و به شکل غیرارادی شروع می‌شوند تا در شرایط بحرانی مانع از ورود ذرات خارجی به ریه شوند. سرفه‌ها به دو نوع خشک و خلط دار تقسیم می‌شوند. اگر سرفه با خروج یا جابه جایی خلط در سینه همراه باشد، به آن سرفه خلط دار گفته می‌شود. سرفه بر اساس علت بروز آن انواع مختلفی دارد و گاهی نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای جدی است. سرفه حین خوردن غذا یا نوشیدن مایعات نشانه عملکرد نامناسب سیستم بلع است. در حین بلع مسیرهوایی کاملا بسته شده و غذا یا مایعات وارد مری می‌شوند. گاهی ممکن است به دلایل مختلف مسیر هوایی به درستی بسته نشود و کمی از ذرات غذایی وارد ریه شود. در این شرایط فرد دچار سرفه می‌شود. اگر سرفه حین آب خوردن در دفعات مختلف یا یک مرتبه نوشیدن آب چندین بار تکرار شود باید وضعیت بلع فرد با دقت بررسی شود.

سرفه حین خوردن غذا چه پیامدهایی به دنبال دارد؟

سرفه حین خوردن غذا اگر در وعده‌های مختلف غذایی اتفاق بیفتد باید حتما پیگیری شود. این سرفه‌ها می‌تواند پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشد. سرفه‌های موثر در ابتدا از نشت مواد غذایی به سمت ریه جلوگیری می‌کند. اما در صورتی که علامت سرفه جدی گرفته نشود بعد از مدتی این واکنش دفاعی بدن کاهش یافته و مواد غذایی به ریه راه پیدا می‌کند. ورود ذرات غذایی به محیط پاک ریه سبب شکل گیری خلط و عفونت ریه شده که تحت عنوان پنومونی آسپیریشن شناخته می‌شود. سوء تغذیه، کم آبی و دهیدراسیون، ترس از غذا خوردن، خطر خفگی، کاهش لذت تغذیه در جمع و مشکلات اجتماعی از دیگر پیامدهای سرفه حین خوردن آب و غذا هستند. لازم به ذکر است عوارض سرفه حین خوردن غذا یا نوشیدن آب در بیماران دارای بیماری‌های سیستمیک مثل پارکینسون، دیابت، آلزایمر و... خطرناک‌تر است زیرا سطح سلامت عمومی در این بیماران کاهش یافته است.

اختلال بلع به چه مشکلی گفته می‌شود؟

نیاز به غذا یکی از اساسی‌ترین و ابتدایی‌ترین نیازهای انسان است. در فرایند تغذیه مواد غذایی لازم برای متابولیسم بدن تامین می‌شود. تغذیه با عمل بلعیدن آغاز می‌شود. فرایند بلع خود مکانیسمی بسیار پیچیده دارد که تحت کنترل پنج عصب اصلی و هماهنگی 48 عضله شکل می‌گیرد. سیستم بلع و تنفس انسان در نزدیکی هم قرار دارند و درنتیجه اعمال آن‌ها با هماهنگی هم شکل می‌گیرد تا از ورود غذا به مسیر تنفسی جلوگیری شود. حین بلع مسیر تنفسی کاملا بسته شده و راه نفوذ غذا به ریه مسدود می‌شود. درنتیجه غذا وارد مری و سپس معده می‌گردد. در صورتی که به هر دلیلی بخشی از فرایند بلع با اختلال مواجه شود و انتقال غذا از دهان به معده به شکل مناسب و ایمن انجام نشود فرد دچار اختلال بلع شده است. اختلال در فرایند بلعیدن کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار داده و می‌تواند تجربه شیرین غذا خوردن را به شکنجه تبدیل کند. گاهی اختلال بلع بیمار را در تغذیه به دیگران یا ابزارهای تغذیه‌ای غیر دهانی مانند لوله‌های تغذیه ان جی و پگ وابسته می‌کند. سرفه حین آب خوردن یا صرف غذا مهم‌ترین نشانه اختلال بلع و عدم هماهنگی مسیر تنفس و بلع است. از دیگر نشانه‌های اختلال بلع می‌توان به بلع دردناک، خس خس و تنفس صدادار، احساس گیر کردن غذا در گلو، تغییر صدا حین غذا خوردن، گلو پاک کردن مکرر، تب و عفونت ریه اشاره کرد. در برخی بیماران به علت مشکلات مختلفی چون ضعف حسی یا عضلانی شدید نشت مواد غذایی به ریه با سرفه همراه نیست. به این عارضه آسپیراسیون خاموش می‌گویند. آسپیراسیون خاموش وضعیتی بسیار خطرناک است و در پنجاه درصد بیماران دیسفاژی دیده می‌شود. تشخیص آن با کمک تست‌های استاندارد چون ویدئوفلوروسکوپی و توسط گفتاردرمان صورت می‌گیرد. آسپیراسیون خاموش به دلیل نداشتن علامت سرفه حین آب خوردن یا غذا خوردن معمولا به موقع از طرف مراقبین بیمار پیگیری نمی‌شود و پیامدهای گسترده‌ای به همراه دارد.

درمان اختلال بلع و سرفه های ناشی از آن چگونه است؟

درمان اختلال بلع و سرفه‌های ناشی از آن روندی است که توسط آسیب شناس گفتار، زبان و بلع مدیریت می‌شود و برای هر بیمار خدمات اختصاصی ارائه می‌شود. چراکه اختلال بلع حتی با علت یکسان در افراد مختلف متفاوت است و نیازمند برنامه درمان منحصر به فرد است. گفتاردرمان با ارائه تمرینات توانبخشی مانند دستورزی‌های تخصصی، آموزش تکنیک‌های ویژه، روش‌های دستگاهی مانند وایتال استیم تراپی به بیمار کمک می‌کند بلع ایمن داشته باشد و ریسک آسپیراسیون را به حداقل می‌رساند. همچنین درمانگر بر حسب شرایط بیمار نحوه صحیح تغذیه، بافت غذایی مناسب و پوزیشن صحیح تغذیه را به بیمار و خانواده آموزش می‌دهد. اگر بیمار نیاز به دریافت خدمات دیگر داشته باشد گفتاردرمان بیمار را بر حسب نیاز به سایر متخصصین ارجاع می‌دهد.

چه افرادی در معرض خطر اختلال بلع هستند؟

از آن‌جایی که اختلالات بلع می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد، شناسایی گروه‌های بیمارانی که مستعد ابتلا به این اختلالات هستند، بسیار ضروری است. در چنین شرایطی می‌توان قبل از این‌که بیماران، عوارض شدید اختلال بلع را نشان دهند، درمان توانبخشی و بلع درمانی را آغاز کرده و از افزایش ناتوانی و وابستگی بیماران جلوگیری نمود. طبق تحقیقات انجام شده ریسک ابتلا به اختلال بلع در گروههای زیر بیشتر از سایرین است:
-    افراد سالمند
-    بیماران سکته مغزی
-    بیماری‌های پیشرونده سیستم عصبی مانند پارکینسون و ام اس
-    نوزادان نارس
-    زوال عقل
-     بیماری های عضلانی مانند میاستنی گراویس
-     سرطان های ناحیه سر و گردن

سخن آخر

سرفه حین آب خوردن با اختلال بلع رابطه مستقیم دارد و نشان دهنده عدم هماهنگی سیستم بلع و تنفس است. اگر حتی بخشی از مسیر تنفسی حین قورت دادن باز باشد غذا یا آب از طریق آن منفذ به مجرای تنفسی راه پیدا می‌کند و ما علامت آن را به شکل سرفه می‌بینیم. اختلال بلع اگر به موقع شناسایی و درمان نشود عواقب جبران ناپذیری به دنبال دارد. بنابراین توصیه می‌شود به محض مشاهده نشانه‌های اختلال بلع مانند سرفه حین آب خوردن و غذا خوردن به متخصص بلع درمانی مراجعه شود. گفتاردرمان مهم‌ترین نقش را در ارزیابی و درمان اختلال بلع بر عهده دارد. اطلاعات پایه‌ای در مورد شیوع و علت اختلال بلع و شدت علائم آن در طراحی برنامه درمانی توسط آسیب شناس گفتار، زبان و بلع حائز اهمیت است. تیم ایران مد اس ال پی از درمانگرانی متخصص در حیطه اختلال بلع تشکیل شده است که مسلط به روش‌های درمانی علمی و نوین هستند. این تیم با کارنامه کاری درخشان و شناخته شده می‌توانند به شما در بهبود اختلال دیسفاژی کمک کنند. برای گرفتن وقت مشاوره کافی است با شماره‌های درج شده در سایت تماس حاصل نمایید.

سوالات متداول

آیا سرفه حین خوردن آب به خودی خود بهبود می‌یابد؟

این احتمال وجود دارد که سرفه‌های مکرر حین خوردن آب و غذا بهبود یابد اما در اکثر مواقع سرفه حین بلع با گذشت زمان بدتر می‌شود. بنابراین نباید مراجعه به گفتار درمان را با امید بهبود خود به خود به تاخیر انداخت.

چگونه می‌توانیم از اختلال بلع پیش‌گیری کنیم؟

مهم‌ترین اقداماتی که می‌توانید جهت جلوگیری از اختلال بلع انجام دهید عبارت است از: 
1-    جویدن غذا به مدت طولانی
2-    آهسته غذا خوردن
3-    سعی کنید لقمه‌های کوچک بردارید.
4-    در حالت دراز کشیده یا نیمه نشسته چیزی نخورید. بهترین پوزیشن غذا خوردن حالت نشسته با زاویه 90 درجه است.
5-    موقع خوردن غذا آرامش خود را حفظ کنید و صحبت نکنید.

منبع: مقاله Sign of dysphagia is stroke