بررسی نقش جراحی در درمان اختلال بلع و اولویت آن بر سایر درمان ها

درمان اختلال بلع عمدتا و در اغلب موارد به روش توانبخشی و با کمک گفتاردرمانگر انجام می‌شود. در مواردی که بن‌بست عملکردی وجود داشته باشد، درمان‌های پزشکی مانند جراحی از گزینه‌های پیش رو خواهد بود. یعنی اکثر بیماران دارای اختلال بلع از درمان‌های توانبخشی بلع سود برده و بلعشان احیا می‌شود. ولی بیمارانی هم هستند که درمان اختلال بلع آن‌ها صرفا با توانبخشی مقدور نخواهد بود. 
نقش جراحی در درمان اختلال بلع در موارد شدیدتر دیسفاژی و در مواردی که اختلال بلع بیمار به دلیل نقائص ساختاری است، بسیار برجسته است. براساس اینکه کدام یک از مراحل سه گانه‌ی بلع ( دهانی، حلقی، مروی) دچار آسیب شده‌اند، درمان اختلال بلع و انتخاب نوع جراحی اختلال بلع متفاوت خواهد بود. جراحی اختلال بلع ممکن است به عنوان گزینه‌ی درمانی برای بهبود وضعیت تغذیه‌ای بیمار باشد. جراحی اختلال بلع به تنهایی اختلال بلع بیمار را بر طرف نخواهد کرد و اغلب در ترکیب با دیگر شکل‌های درمان اختلال بلع کاربرد دارد. 
درمان توانبخشی کم هزینه ترین و موثرترین روش موجود برای احیای عملکرد بلع بوده و بر سایر درمان‌های بازتوانی بلع اولویت دارد. در پروسه‌ی درمان اختلال بلع به صورت درمان‌های توانبخشی و جبرانی ممکن است به خاطر شدید بودن علائم اختلال بلع، پیشرفت و پیش آگهی بهبود عمکلرد بلع بیمار ضعیف باشد. در این موارد انتخاب جراحی اختلال بلع ممکن است باعث سرعت بخشیدن به بهبود وضعیت تغذیه‌ای بیمار شود.

برای توصیف دقیق نقش جراحی در درمان اختلال بلع باید نوع نقص و شدت علائم اختلال بلع بیمار کاملا بررسی شود.  به طور مثال در بیمارانی که اختلال بلع آن ها به دلیل نقائص ساختاری و بیومکانیکی در ساختار های نواحی دهانی است، تعبیه پروتز های دهانی می‌تواند به عنوان بهترین گزینه برای درمان جراحی اختلال بلع در نظر گرفته شود. در ادامه‌‌ی این مقاله به شرح دقیق  علائم اختلال بلع و سایر روش‌های درمان اختلال بلع خواهیم پرداخت.

اختلال بلع را با چه علائمی می‌توان شناخت؟

اختلال بلع به معنی مشکل در انتقال مواد غذایی از دهان به معده است و بر اساس اینکه در کدام مرحله از بلع ( دهانی، حلقی، مروی ) مشکل وجود دارد، علائم اختلال بلع متفاوت خواهد بود. در صورتی که بیمار دچار آسیب در ناحیه دهانی باشد و توانایی جویدن و کنترل لقمه‌ی غذایی را نداشته باشد، علائم اختلال بلع به صورت ناتوانی در جویدن مواد غذایی و عدم توانایی در آماده سازی یا کنترل لقمه در دهان ایجاد می‌شوند. در صورتی که آسیب بلع مربوط به مرحله حلقی باشد، مقدار زیادی از مواد غذایی در قسمت حلق باقی می‌ماند و بعد از عمل بلع وارد نای می‌شود.
 آشکارترین علائم اختلال بلع در ناحیه حلق، احساس گیر کردن غذا درگلو، سرفه‌های شدید بعد از خوردن غذا و مایعات هستند. در نهایت وقتی که آسیب در ناحیه مری وجود دارد عبور مواد غذایی از طریق مری دچار مشکل خواهد شد و علائم اختلال بلع مروی مانند گیر کردن مواد غذایی و برگشت مواد غذایی به ناحیه حلق و دهان دیده می‌شود. علائم اختلال بلع ممکن است درمانگر را به سمت جراحی اختلال بلع سوق دهد و در صورتی که عدم موفقیت کامل درمان اختلال بلع از طریق درمان های توانبخشی محرز شود لازم است که نقش جراحی در درمان اختلال بلع به طور کامل برای بیمار و خانواده توضیح و تبیین شود.

برای درمان اختلال بلع به چه کسی باید مراجعه کرد؟

درمان اختلال بلع توسط گفتاردرمانگرانی که در حیطه‌ی بلع درمانی فعالیت تخصصی دارند، انجام می‌شود. گفتاردرمانگر بر اساس علائم اختلال بلع که در طی ارزیابی‌های بالینی و تصویربرداری (مانند ویدئوفلورسکوپی و آندوسکوپی بینی) به دست آمده است، طرح ریزی درمان اختلال بلع را انجام می‌دهد. گفتاردرمانگر روش‌های درمان اختلال بلع را به منظور بهبود توانایی بلع دهانی – حلقی بیمار و حذف ورود مواد غذایی یا مایعات به مسیرهای تنفسی به کار می‌برد. درمان اختلال بلع شامل انجام یکسری تمرینات جهت تقویت حس و حرکت عضلات مربوط به نواحی دهان و حلق می‌باشد. گفتار درمانگر براساس شدت و علائم اختلال بلع مدالیته‌های درمانی مختلفی را انتخاب می‌کند. 
در برخی موارد نقص عملکرد بلع بیمار به دلیل وارد آمدن آسیب شدید به ساختارهای دهانی - حلقی و یا آسیب مغزی، بیشتر از حالت معمول است. در این شرایط ممکن است درمان اختلال بلع توسط گفتار درمانگر در ترکیب با روش‌های درمان جراحی اختلال بلع انجام شود. در ادامه‌ی این مقاله به توصیف انواع مختلف درمان جراحی اختلال بلع می‌پردازیم.

چه زمانی می‌توان فهمید که نقش جراحی در درمان اختلال بلع بر سایر درمان ها اولویت دارد؟

جراحی اختلال بلع ممکن است روند بهبود اختلال بلع یکسری از بیماران را سرعت ببخشد. در برخی موارد اختلال بلع بیمار شدید می باشد (به دلیل نقائص ساختاری قسمت دهانی- حلقی و آسیب های مغزی شدید) و با درمان اختلال بلع توسط گفتاردرمانگر، بهبودی اختلال بلع سرعت مناسبی نخواهد داشت. بنابراین در این شرایط درمان جراحی اختلال بلع می‌تواند راه گشا باشد. به طور مثال در یکسری از بیماران که دچار فیستول‌های (سوراخ) قسمت نایی هستند درمان جراحی اختلال بلع مانند استنت گذاری می‌تواند روند درمان اختلال بلع بیمار را سرعت ببخشد.
 تشخیص نوع و زمان جراحی اختلال بلع به صورت تیمی توسط متخصص‌های جراحی و گفتار درمانگر انجام می‌شود. گفتار درمانگر بر اساس علائم اختلال بلع و وسعت آسیب اختلال بلع می‌تواند مشاورات مربوط به انتخاب نوع روش‌های درمان جراحی اختلال بلع را ارائه دهد. براساس اینکه آسیب اختلال بلع بیشتر مربوط به کدام مرحله‌‌ی بلع می‌باشد، انتخاب درمان جراحی اختلال بلع متفاوت خواهد بود. در زیر به چند مورد از انواع درمان جراحی اختلال بلع اشاره خواهیم کرد.

بررسی گزینه های جراحی اختلال بلع

درمان جراحی اختلال بلع براساس آسیب مراحل سه گانه‌ بلع متنوع خواهد بود. انتخاب گزینه‌ی درمانی برای جراحی اختلال بلع، بر اساس جایگاه و شدت اختلال بلع است. بطور خلاصه گزینه‌های درمانی در جراحی اختلال بلع شامل موارد زیر هستند:
1.    جا گذاری پروتزهای دهانی : در صورت وجود آسیب ساختارهای دهانی (در سرطان های ناحیه دهان و سقف کام) و در شرایطی که بیمار نتواند تغذیه‌ی دهانی مناسب داشته باشد، پروتزهای دهانی می‌توانند موثر باشند.
2.    جراحی‌های اصلاح چهارچوب حنجره‌ای و حلقی: در صورتیکه آسیب ساختاری در ناحیه حنجره و حلق وجود داشته باشد. انواع مختلف این جراحی‌ها می‌تواند علائم اختلال بلع را کاهش دهد.
3.     پروسه‌‌ی گشاد کردن مری: در صورتی که تنگی در ناحیه مروی دیده شود، استنت گذاری در ناحیه تنگ مجرا می‌تواند کمک کننده بوده و منجر به کاهش علائم گیر کردن غذا در مری شود.
4.    مایوتومی: در صورتیکه تنگی در قسمت دریچه فوقانی و تحتانی مری شدید باشد و اجازه عبور مواد غذایی به سمت مری و معده را ندهد، انتخاب این روش درمان جراحی اختلال بلع می‌تواند مفید باشد.
5.    استنت گذاری نایی: برای پوشاندن سوراخ‌های ایجاد شده در مسیر نای 
6.    لوله گذاری پگ: در صورتی که آسیب مغزی بیمار شدید باشد و پیش آگهی رسیدن به تغذیه دهانی ضعیف باشد، پگ گذاری ممکن است در کنار درمان اختلال بلع توسط گفتاردرمانگر، مفید باشد.

نتیجه گیری

نقش جراحی در درمان اختلال بلع در بهبود عملکرد بلع برخی از بیماران، بسیار برجسته است. در پروسه‌ی درمان اختلال بلع، جراحی برای برخی از بیماران با آسیب شدید عملکرد بلع، می‌تواند سرعت بهبود بلع بیمار را افزایش دهد. در مواردی که  شدت و علائم اختلال بلع زیاد باشد و امکان بهبود بلع بیمار با روش‌های صرفا توانبخشی بلع دور از انتظار باشد،

در این شرایط انتخاب درمان جراحی اختلال بلع می‌تواند وضعیت تغذیه‌ای بیمار را بهبود دهد. انتخاب نوع درمان جراحی اختلال بلع براساس محل آسیب اختلال بلع است و تصمیم گیری انتخاب نوع روش درمان جراحی توسط تیم گفتاردرمانگر و متخصص‌های جراحی خواهد بود. مفتخریم که تا انتهای این مقاله ما را همراهی نمودید. اگر همچنان سوالاتی برای شما در مورد مقاله نقش جراحی در درمان اختلال بلع باقی مانده است، لطفا در زیر همین پست درج بفرمایید تا همکاران ما در مجموعه توانبخشی بلع ایران مد اس ال پی در اولین فرصت ممکن به آن‌ها پاسخ دهند.

سوالات متداول شما

آیا با جراحی اختلال بلع مشکل بیمار به طور کامل برطرف خواهد شد؟

در همه موارد جراحی به تنهایی پاسخگوی درمان اختلال بلع بیمار نیست و لازم است که درمان های توانبخشی بعد ازانجام جراحی ادامه یابد.

آیا علائم اختلال بلع می‌تواند تعیین کننده نقش جراحی در درمان اختلال بلع باشد؟

گاهی علائمی مانند برگشت غذا به سمت بالا و یا احساس گیر کردن شدید غذا در گلو که توسط بیمار گزارش می‌شود یا در ارزیابی های بالینی درمانگر مشخص می‌شود، پزشک متخصص یا درمانگر را به سمت ارزیابی های بیشتر مانند ویدئو فلوروسکوپی سوق خواهد داد. در واقع با بررسی دقیق علائم اختلال بلع تیم پزشکی برای درمان مناسب تصمیم گیری خواهند کرد. به طور کلی می‌توان گفت علائم در تصمیم گیری برای انتخاب نوع درمان مهم هستند.