فیزیوتراپی ریه چگونه به درمان ریه کمک می‌کند؟

 فیزوتراپی ریه با بهبود عمکلردهای ریوی و تقویت عضلات تنفسی باعث بهبود عملکرد های حیاتی تنفس و بلع انسان می شود. تنفس مهمترین نقش را در حیات و عملکرد سیستم بدن ما انسان ها دارد .در برخی مواقع اختلالاتی همانند انواع مختلف بیماری های تنفسی و قلبی سبب می شود که تنفس ما انسان ها با مشکل مواجه شود. بنابراین جهت برطرف نمودن این اختلالات مراقبت های درمانی مختلفی صورت می‌پذیرد که از جمله‌ی مهمترین این اقدامات، فیزیوتراپی ریه با هدف بهبود تنفس و پاکسازی مجاری هوایی می‌باشد که مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فیزیوتراپی ریه متشکل از اقداماتی است که با هدف درمان بیماران گروه های سنی گوناگونی که دچار مشکلات تنفسی حاد و مزمن هستند انجام می‌پذیرد. اهدافی که در فیزیوتراپی ریه دنبال می‌شوند شامل ممانعت از بسته شدن راه های تنفسی و ممانعت از تجمع ترشحات که سبب اختلال در انتقال طبیعی تنفس و اکسیژن می‌گردد. بنابراین فیزیوتراپی ریه با بهبود پاکسازی راه های هوایی، افزایش حجم قفسه سینه و به وجود آوردن سرفه جهت به حرکت درآوردن ترشحات و تخلیه آن کمک می‌کند. همچنین بهبود عمکلرد تنفسی و تقویت سرفه باعث بهبود عمکلرد بلع در افراد با اختلال بلع می‌شود. در صورتیکه بیمار الگوی تنفسی باکفایت و ظرفیت تنفسی مناسبی داشته باشد، هماهنگی بین عمکلرد های بلع و تنفس به راحتی انجام می‌شود و فرد بدون مشکل می‌تواند تغذیه دهانی داشته باشد.

فیزیوتراپی ریه در چه مواردی انجام می شود؟

فیزیوتراپی ریه اهداف مهمی بر عهده دارد مانند: بهبودی الگوی تنفس، تقویت کردن عضله‌های تنفسی، آموزش روش نفس کشیدن، تحریک بیمار برای سرفه کردن و تخلیه مخاط یا ترشحات درون ریه و مجاری هوایی و همچنین عملکرد ماهیچه ‌های تنفسی را بهبود می‌‌بخشد و تحرک قفسه سینه را افزایش می‌دهد. در موارد زیر فیزیوتراپی ریه به بهبود عملکرد های تنفسی بیمار کمک می‌کند:

•    بیماری‌های تنفسی مانند آسم ،پنومونی،  آمفیزم، برونشکتازی ،آتلکتازی، برونشیت
•    قبل و پس از انواع جراحی
•    شکستگی دنده ها
•    ضعف عضلات سیستم تنفسی
•    جراحی های ناحیه قفسه سینه

 
ساده ترین تمرین های فیزیوتراپی ریه که بیمار می تواند در منزل انجام دهد چیست؟

فیزیوتراپی ریه در بیمارستان وکلینیک های درمانی توسط فیزیوتراپیست انجام می شود اما یکسری تمرینات ساده ای وجود دارد که خود بیمار می تواند جهت بهبود وضعیت تنفسی انجام دهد که عبارت اند از:

تنفس لب غنچه ای

تنفس لب غنچه ای استراتژی است که در آن، طی بازدم لبها مختصراً جمع می شوند. این الگوی تنفسی اغلب به صورت خود به خودی توسط بیماران به منظور کنترل دوره تنگی نفس انجام می شود. تنفس لب غنچه ای سبب کاهش تعداد تنفس، کاهش کار تنفسی و بهبود تحمل تمرینی می‌شود. روش انجام تمرین به این صورت است که از بیمار می‌خواهیم تا در یک پوزیشن راحت قرار بگیرد و تا حد امکان آرام باشد سپس به او می‌گوییم تا نفس عمیق و آرام از بینی کشیده و به آرامی در حالی که لب ها را جمع کرده بیرون بدهد. بازدم می‌بایست مانند فوت کردن و خم کردن شعله یک شمع بدون خاموش کردن آن باشد.

تنفس دیافراگمی

هنگامی که دیافراگم نقش خود را به عنوان عضله اصلی دم به خوبی ایفا کند تهویه کارآمد خواهد بود و اکسیژن مصرفی عضلات تهویه در هنگام تنفسی آرام به حداقل می‌رسد. تکنیک های کنترل تنفس که بر روی تنفس دیافراگماتیک تاکید دارد به منظور بهبود کارایی تهویه، کاهش کار تنفسی و افزایش میزان حرکت دیافراگم و نیز بهبود تبادل گازی طراحی شده اند. همچنین از تمرینات تنفسی دیافراگماتیک برای به حرکت در آوردن ترشحات ریوی در حین تخلیه وضعیتی استفاده میشود. روش انجام تمرین به این شکل است که بیمار را در وضعیت آرام و راحت به طوری که جاذبه به عملکرد دیافراگم کمک کند نظیر وضعیت نیمه نشسته قرار می‌دهیم. دست خود را روی عضله شکمی قرار داده و از بیمار می‌خواهیم آرام و عمیق از طریق بینی نفس بکشد. و نیز از او می‌خواهیم شانه‌ها را ریلکس کرده و قسمت های فوقانی قفسه سینه را بی‌حرکت نگه دارد تا اجازه دهد شکم کمی به بالا حرکت کند سپس به آرامی هوا را از راه دهان خارج کند.

آیا فیزیوتراپی ریه به بلع بیماران دارای اختلال بلع کمک می کند؟

همانطور که توضیح دادیم فیزیوتراپی ریه برای بهبود عملکرد تنفسی بیماران ضروری است و درکنار درمان ریه با استفاده از دارو حائز اهمیت می‌باشد. بیماران با اختلال بلع ممکن است به دلیل بیماری زمینه ای مانند سکته، پارکینسون و... در بستر باشد و شرایط حرکت و جابجایی نداشته باشند. این وضعیت با مرور زمان باعث می‌شود که عملکرد های تنفسی این بیماران ضعیف شود و این بیماران در مراحل پیشرفته درگیری ریوی ممکن است قدرت سرفه را از دست بدهند.

زمانیکه این بیماران قدرت سرفه را از دست می دهند و نمی توانند ترشحات ریوی را خارج کنند، با مرور زمان دچار عفونت های ریوی می‌شوند. در این بیماران وجود این ترشحات و عفونت های ریوی مانع از الگوهای تنفسی مناسب می‌شود و این الگوی تنفس نامنظم سیستم عمکلردی بلع را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هم چنین بیماران با اختلال بلع به دلیل ضعیف شدن قدرت سرفه نمی‌توانند ترشحات ریوی را خارج کنند و برای جبران این نقص از ساکشن استفاده می‌شود. انجام ساکشن های متعدد منجر به مختل شدن عمکلرد های حسی و حرکتی بلع می‌شود و با مرور زمان اختلال بلع بیمار تشدید می شود.

بنابراین انجام فیزیوتراپی ریه بصورت منظم منجر به بهبود وضعیت تنفسی و قدرت سرفه بیمار می‌شود و این به نوبه خود منجر به بهبود پاک سازی ریوی می‌شود. هنگامی که پاک سازی ریوی توسط خود بیمار و با سرفه های موثر انجام شود، تناوب دفعات ساکشن و آسیب عمکلرد های حسی و حرکتی بلع  به حداقل می‌رسد. فیزیوتراپی ریه بطور مستقیم باعث بهبود عمکلرد بلع بیماران نمی‌شود بلکه با بهبود وضعیت تنفسی و قدرت سرفه به فرایند عمل بلع کمک خواهد کرد.

بیماران با علائم اختلال بلع و بیماران سالمند غالبا دوره های از علائم آسپیراسیون را نشان می دهند و  در این شرایط وجود سرفه های موثر مانع از تجمع مواد غذایی یا ترشحات ریوی در مسیر های هوایی می‌شود و از رخداد آسپیراسیون پنومونی جلوگیری می‌کند. بنابراین فیزوتراپی ریه برای بیمارانی که در بستر هستند و توانایی حرکت و جابجایی ندارند، بسیار مهم است و مانع از بین رفتن عملکرد های تنفسی و قدرت سرفه می‌شود و این تقویت قدرت سرفه و عضلات تنفسی منجر به بهبود پاکسازی مسیر هوایی از ترشحات ریوی و بهتر شدن هماهنگی بلع با تنفس خواهد شد.

چه زمانی فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی برای بیمار مفید است؟

فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی برای همه ی بیمارانی که در بستر هستند و یا اینکه یک بیماری زمینه ای مانند پارکینسون، سکته مغزی، ام اس و... دارند، بسیار مهم است. فیزیوترایی ریه و بلع درمانی منظم برای این بیماران مانع از دست رفتن عمکلرد های ریوی و بلع می‌شود. فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی در مرحله ی پیشگیری و درمان بسیار مهم هستند. در مراحل پیشگیری، فیزیوتراپی ریه مانع از بین رفتن هماهنگی تنفس و قدرت سرفه برای بلع با کفایت می‌شود. همچنین در این مرحله انجام بلع درمانی بصورت منظم مانع از بین رفتن عملکرد بلع و آسپیراسیون پنومونی می‌شود. در مراحل درمان که بیمار دچار عفونت ناشی از آسپیراسیون شده است، انجام فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی بصورت منظم منجر به بهبود عمکلرد های تنفسی و بلع بیمار می‌شود. بنابراین بیمار با اختلال بلع باید بصورت منظم فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی دریافت کند تا اینکه از رخداد آسپیراسیون پنومونی ناشی از ورد مواد غذایی جلوگیری شود. 

نتیجه گیری

فیزیوتراپی ریه در بیماران منجر به تقویت وضعیت تنفسی و سرفه موثر می شود. غالب بیماران بستری در بخش های ویژه و بیمارانی که در بستر هستند و توانایی حرکت و جابجایی ندارند، نیازمند خدمات توانبخشی فیزیوتراپی ریه هستند. فیزیوتراپی ریه علاوه بر بهبود وضعیت تنفسی، برروی فرایند بلع نیز تاثیر گذار می‌باشد. داشتن وضعیت تنفسی با کفایت و سرفه های موثر منجر به هماهنگی مناسب فرایند تنفس و بلع می‌شود. بنابراین انجام فیزیوتراپی ریه و بلع درمانی بصورت منظم منجر به ایجاد وضعیت تنفس و بلع مناسب برای بیمار خواهد شد و از رخداد عفونت های ناشی از ورود مواد غذایی یا آسپیراسیون پنومونی جلوگیری می‌کنند.

سوالات متداول شما

آیا فقط زمانی که بیمار ترشحات ریوی دارد به فیزیوتراپی ریه نیاز است؟

خیر. همانطور که گفته شد فیزیوتراپی ریه به عنوان اقدام پیشگیرانه نیز برای بیماران خصوصا بیمارانی که در بستر هستند و زمینه اختلال بلع و آسپیراسیون پنومونی را دارند هم قابل انجام است.

آیا فیزیوتراپی ریه با دستگاه انجام می‌شود؟

فیزیوتراپی ریه هم با دستگاه و هم از طریق تمرینات و محرکات منوال (دستی) که به آن پرکاشن گفته می‌شود انجام می‌گیرد.