فتق هیاتال  چیست؟

فتق هیاتال اصطلاحی است که برای بیان کردن وضعیتی از بدن استفاده می شود که در آن بخشی از معده از طریق ضعیف کردن دیافراگم به سمت پایین قفسه سینه فشار می آورد. دیافراگم عضله بزرگ و صافی است که ریه ها را از شکم جدا می کند و در فرآیند تنفس به ما کمک می کند. می‌توان گفت همه افراد مبتلا به فتق هیاتال دارای علائم نیستند و می‌تواند این بیماری بدون علائم ظاهر شود. ولی باید گفت که اگر فتق هیاتال داشته باشید بیشتر مستعد ریفلاکس معده و مری هستید که می تواند باعث سوزش سر دل و سایر علائم دیگر شود. در صورت بروز علائم این چنینی، درمان به کمک داروهای سرکوب کننده اسید می‌تواند پاسخگوی رفع این مشکل باشد. در موارد شدید ممکن علائم اختلال بلع و ناتوانی در غذا خوردن نیز در افراد دیده شود.

چه عواملی باعث به وجود آمدن فتق هیاتال می شود؟

موارد زیر باعث افزایش فشار داخل شکم و علت‌های به وجود آمدن فتق هیاتال هستند:
•    بلند کردن وسایل سنگین یا خم شدن
•    سرفه های مکرر یا شدید
•    عطسه سخت
•    استفراغ شدید
•    زور زدن در حین دفع کردن
•    چاقی و همچنین بالا رفتن و تاثیر آن روی دیافراگم نیز از عوامل خطرناک عمومی این بیماری هستند.

خطرناک ترین عامل فتق معده چیست؟

شایع ترین عوامل خطرناک در فتق هیاتال، بیماری چاقی و دارا بودن سن بالا است. سایر عوامل خطرناک عبارتند از ترومای بزرگ، اسکولیوز و انواع خاصی از جراحی که می‌تواند باعث به وجود آمدن فتق هیاتال شوند. علائم فتق هیاتال ممکن است با تغییرات ساده‌ای مانند بالا بردن سر تخت، کاهش وزن و داشتن عادات غذایی خوب بهبود یابد. در موارد شدید تر ممکن است پروسه ی جراحی برای بیمار انتخاب شود.

چه علایمی پیرو ابتلا به فتق هیاتال ایجاد می‌شود؟

بسیاری از افراد مبتلا به فتق هیاتال هیچ علائم مشخصی برای تشخیص ندارند، اما ممکن است فرد مبتلا به فتق هیاتال دردهای غیر عادی در قفسه سینه، تنگی نفس (ناشی از اثر فتق روی دیافراگم)، تپش قلب (به دلیل تحریک عصب واگ) و  اختلال بلع را تجربه کند که هر کدام از آنها می‌تواند نشانه‌ای از این بیماری باشد. اما مهم‌ترین نشانه‌ای که فتق هیاتال از خود بروز می‌کند اغلب سوزش سر دل بوده که ممکن است باعث درد قفسه سینه هنگام غذا خوردن شود.

علائم ریفلاکس اسید بیماران با فتق معده به چه دلیلی بروز می‌یابد؟

فتق هیاتال خود به تنهایی علائمی ایجاد نمی کند، در بیمار با فتق هیاتال عواملی که به طور معمول در بدن وظیفه جلوگیری از برگشت اسید معده به داخل مری را دارند، ممکن است چندان عملکرد خوبی نداشته باشند و ممکن است حتی عضله اسفنکتر هم به درستی کار نکند. زمانی که فشار طبیعی عضله دیافراگم روی مری از بین می رود بیمار با فتق هیاتال بیشتر مستعد برگشت اسید معده به سمت بالا یا اتفاق افتادن ریفلاکس به مری خود هستند که این اسید رفلکس می تواند باعث التهاب قسمت تحتانی مری شود و این اتفاق می تواند یک یا چند مورد از علائم زیر را برای شما به وجود آورد:
•    سوزش سر دل: این علامت اصلی فتق هیاتال است. حالت این سوزش به گونه‌ای است که از قسمت فوقانی شکم (شکم) یا پایین قفسه سینه به سمت گردن و سر بالا می‌آید.
•    درد در قسمت بالای شکم و قفسه سینه
•    داشتن احساس بیماری
•    داشتن طعم اسیدی در دهان
•    نفخ کردن
•    آروغ زدن
•    مشکل در خوردن و یا شکایت اختلال بلع
•    داشتن احساس سوزش هنگام قورت دادن نوشیدنی های داغ

ریفلاکس معده و مری در بیماران با فتق هیاتال چگونه باعث ایجاد اختلال بلع می شود؟

اختلال بلع ممکن است بصورت یک علامت از بیماری فتق هیاتال دیده شود. در رابطه با اینکه در این بیماران ریفلاکس معده و مری  چگونه باعث ایجاد اختلال بلع می شود چند تا نظریه وجود دارد:
•    اختلال در عملکرد اسفنگتر بالایی مری: اسفنگتر بالایی مری بخشی از مری است که در حین بلع باز و بسته می شود. ریفلاکس معده و مری ممکن است به طریق مختلف بر این فرآیند باز شدن اثر بگذارد و باعث اختلال بلع شود. به عنوان مثال، اسفنگتر بالایی مری در افراد مبتلا به ریفلاکس معده و مری هنگام بلع برای مدت بیشتری باز می ماند. این بدان معنی است که غذا و آب ممکن است مدت بیشتری طول بکشد تا از مری عبور کند. در این حالت بیماران ممکن است شکایات برگشت غذا از مری به حلق، سرفه و احساس خفگی را داشته باشند.
•    حساسیت به اسید معده: برخی از افراد  با فتق هیاتال مبتلا به ریفلاکس معده و مری ممکن است به اسید معده که به سمت بالا به مری جریان می‌یابد، حساسیت نشان دهند. بنابراین این افراد یک حس بیش فعالی نسبت به غذا و آب بلعیده شده نشان می دهند و شکایات مربوط به عدم جریان غذا و مایعات از سطح مری را خواهند داشت. 
•    اختلال حرکتی مری: هنگامیکه بیمار با فتق هیاتال دچار ریفلاکس معده و مری می شود، برگشت محتویات معده به مری ممکن است به ساختارهای مروی آسیب وارد کند. در این شرایط حرکات مری دچار نقص شده و  غذا به راحتی از مسیر مری جابجا نمی شود و بیمار شکایات متعددی از گیر کردن غذا در قسمت سینه ای مری را خواهد داشت.
•    تنگی مری: ریفلاکس معده و مری مزمن باعث التهاب مری می شود که می تواند منجر به زخم شدن بافت شود. این ممکن است منجر به باریک شدن سطح مری شود. در این شرایط جابجایی و انتقال مواد غذایی از حلق به سمت مری دچار مشکل خواهد شد.

فتق هیاتال چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص فتق هیاتال معمولاً از طریق بررسی دقیق دستگاه گوارش به کمک آندوسکوپی، مانومتری با وضوح بالا، پایش pH مری و توموگرافی کامپیوتری (CT) انجام می‌شود. هم چنین بلع باریم می‌تواند اندازه، محل و تنگی مری را مشخص کند. همچنین می تواند نوع حرکات مری را تحلیل کند تا تشخیص دقیق‌تری انجام شود. آندوسکوپی نیز می تواند سطح داخلی مری را از نظر فرسوده بودن، زخم و تومور ارزیابی کند.

درمان فتق هیاتال چگونه است؟

 اکثرا افراد با فتق هیاتال هیچ ناراحتی قابل توجهی را تجربه نمی کنند و در نتیجه نیازی به درمان نمی‌بینند. اما بهترین روش برای افراد دارای علائم این است که سر تخت خود را بالا آورده و از دراز کشیدن بعد از غذا خوردن خودداری کنند. اگر این بیماری به دلیل استرس ایجاد شود ممکن است پزشک تکنیک های کاهش استرس را برای تجویز کند یا اگر اضافه وزن وجود داشته باشد، رژیم غذایی لاغری در نظرگرفته می شود. 
در موارد شدیدتر که فتق هیاتال خیلی بزرگ است، ممکن است پروسه جراحی برای بیمار انتخاب شود. در صورتی که بیمار با فتق هیاتال علائم شدید ریفلاکس معده و مری داشته باشد، درمان های دارویی برای کاهش این علائم توسط پزشک ارائه می شود. در صورتیکه بیمار با فتق هیاتال علائم اختلال بلع متعاقب ریفلاکس معده و مری داشت، مشاورات مراقبت های غذایی توسط گفتاردرمانگر متخصص در حیطه بلع درمانی کمک کننده می باشد.

نتیجه گیری

فتق هیاتال در افراد ممکن است منجر به علائم سوزش سر دل، ریفلاکس معده و مری و اختلال بلع شود.  تشخیص به موقع این بیماری حائز اهمیت می باشد و از رخداد علائم شدیدتر مانند اختلال بلع شدید ناشی از ریفلاکس معده (مقاله اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده را بخوانید)  و مری جلوگیری خواهد کرد. تشخیص و درمان دارویی و یا جراحی فتق هیاتال توسط پزشک متخصص گوارش انجام می شود. در صورتیکه بیماران با فتق هیاتال علائم اختلال بلع را تجربه کنند، مشاورات و درمان های اختلال بلع توسط گفتاردرمانگر متخصص در حیطه بلع درمانی می تواند کمک کننده باشد.

سوالات متداول شما

سوال: آیا با گفتار درمانی می‌توان فتق هیاتال را درمان کرد؟

درمان فتق هیاتال از طریق گفتار درمانی امکان‌پذیر نیست. اما درمان اختلال بلع ناشی از فتق هیاتال از طریق گفتار درمانی امکان‌پذیر خواهد بود. لازم به ذکر است که درمان فتق هیاتال توسط پزشک متخصص گوارش و جراحان عمومی انجام می‌پذیرد و گفتار درمانگر صرفاً در زمینه اختلال بلع و صوت بیمار و در واقع علائم ناشی از فتق هیاتال که می‌تواند برای بیمار مضر باشد، فعالیت خواهد کرد.

سوال: آیا افراد مبتلا به فتق هیاتال در معرض عفونت ریه هم هستند؟

با توجه به برگشتی‌های معده به مری و از مری به حلق در این بیماران، امکان بازگشت آب و مواد غذایی خورده شده به فضای حلق وجود داشته و این مشکل می‌تواند در صورت هوشیار نبودن و یا ضعیف بودن بلع بیمار به دنبال آسپیراسیون آنها به فضای ریه و تکرار این مسئله، فرد را در معرض عفونت ریه یا پنومونی آسپیریشن قرار دهد.