آترزی مری چیست؟ و چه عوارضی به دنبال دارد؟

آترزی مری نوعی نقص مادرزادی است که در آن بخشی از مری (لوله ای که حلق را به معده متصل می‌کند تا غذا از آن طریق به معده برسد)، به درستی رشد نمی‌کند. نوزادانی که از این نقص مادرزادی رنج می‌برند، در انتقال صحیح غذا از دهان به معده دچار اشکال شده و گاهی اوقات تنفس نیز در این نوزادان با دشواری همراه است. محققان بر این باورند که برخی از موارد آترزی مری، ممکن است به دلیل ناهنجاری هایی در ژن های نوزاد ایجاد شوند. تقریباً نیمی از نوزادانی که با آترزی مری متولد می شوند، یک یا چند نقص مادرزادی اضافی دیگر نیز دارند. مواردی مانند مشکلات در سیستم گوارشی (روده و مقعد)، قلب، کلیه ها، دنده ها و یا ستون فقرات که در این نوزادان ممکن است دیده شوند.
به دلیل نقص ساختاری در مری و باز نبودن مسیر مری به معده،  این نوزادان در شیرخوردن و تغذیه دچار مشکل می شوند. متاسفانه این ناهنجاری در جنین قابل تشخیص نیست و پس از تولد و خوردن اولین شیر توسط نوزاد این بیماری علائم خود را نشان می دهد. هنگامی که نوزاد با آترزی مری شروع به شیر خوردن می کند، دچار خفگی و یا کبودی می شود و علت این عارضه وارد شدن شیر به لوله نای نوزاد است. بنابراین در نوزاد با آترزی مری، شیر به دلیل اتصال لوله مری به نای وارد لوله نای می شود و دریچه بسته شده و به کودک احساس سرفه و خفگی دست خواهد داد و این اصلی ترین نشانه این بیماری می باشد. همچنین بهتر است بدانید یکی دیگر از علائم آترزی مری در بدو تولد، آبریزش شدید دهانی است. در ادامه‌ی این مقاله به طور دقیق تر به ماهیت آترزی مری و مشکلات تغذیه ای و بلع  نوزادان با این ناهنجاری خواهیم پرداخت.

آترزی مری در نوزدان چند نوع است؟

آترزی مری یک ناهنجاری ساختاری در مسیر مری به معده (مسدود بودن مری) می باشد که باعث ایجاد مشکلات در فرایند تغذیه ای و شیر خوردن نوزاد می شود. با توجه به الگوی مسدود بودن مری شامل:

نوع A:

در این نوع از آترزی مری ، دو قسمت از لوله مری، یعنی بخش بالایی و بخش پایینی، به لوله نای متصل نشده اند و انتهای آن ها مسدود شده است.

نوع B:

این نوع از آترزی مری بسیار نادر است. درواقع در این نوع از نقص مادرزادی، قسمت بالایی مری به نای متصل شده است و قسمت پایینی به نای متصل نیست ولی انتهای آن بسته است.

نوع C:

این نوع از آترزی مری که متداول ترین آترزی مری نیز به شما می آید، قسمت بالایی مری به نای وصل نیست و انتهای آن مسدود شده است. همچنین قسمت پایینی مری در این نوع از آترزی مری به نای متصل شده است.

نوع D:

شدید ترین و بدترین و در عین حال نادر ترین نوع آترزی مری نوع چهارم آن است که در آن هر دو قسمت مری یعنی بالایی و پایینی به صورت جداگانه به نای متصل شده اند. ناهنجاری های دیگر از بیماری مادر زادی آترزی مری همانطور که گفتیم این نقص مادر زادی در نوزادان معمولا با ناهنجاری های دیگری نیز همراه می شود که گفتیم فستول نایی – مروی یکی از آنهاست.

 
علائم آترزی مری چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟

یکی از مهمترین علائم آترزی مری در بدو تولد آبریزش شدید دهانی است. همچنین با توجه به ناهنجاری ساختاری در صورت شروع تغذیه، نوزاد بلافاصله بعد از خوردن شیر دچار خفگی و یا کبودی می شود که علت آن  ورود شیر به داخل نای است. در صورت مشاهده این علائم بالینی، به وجود این ناهنجاری آترزی مری شک برده می شود و جهت تشخیص قطعی به پزشک ارجاع داده می شود. جهت تایید تشخیص، پزشک یک سوند پالستیکی تغذیه را از طریق بینی وارد مری می کند. در افراد معمولی این سوند بدون مانع تا معده می رود ولی در نوزادان دچار آترزی مری، سوند با مانع برخورد کرده و نمی توان آن را تا معده وارد کرد. حتی ممکن است سوند در قسمت بسته پیچ بخورد و نوک آن مجددا از بینی خارج شود. برای قطعی نمودن تشخیص، در حالی که سوند حاجب در محل مانع متوقف شده است عکس ساده گرفته می شود و پیچ خوردن لوله معده درآن دیده می شود.

آترزی مری در نوزدان چطوری درمان می شود؟

 درمان نهایی آترزی مری، جراحی است که بعد از باز کردن سینه محل اتصال مری به نای جدا شده و سوراخ نای بسته می شود و دو سر مری پس از باز کردن انسداد به همدیگر پیوند زده می شوند. بعد از عمل جراحی نوزاد به مدت یک هفته در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان بستری می شود و تا 3 روز به کمک دستگاه نفس می کشد. تا حدود ٨ روز شیر داده نمی شود و پس از این مدت، عکسی با ماده حاجب از  مسیر مروی نوزاد گرفته می شود و پس از اطمینان از عدم نشت از محل عمل، تغذیه شروع می گردد.

مشکلات تغذیه ای و اختلال بلع در نوزادن با آترزی مری به چه شکلی دیده می شود؟

مطالعات متعددی ارتباط آترزی مری و اختلال بلع را مورد بررسی قرار دادند.  مشکلات تغذیه ای و اختلال بلع یک شکایت رایج در نوزادان مبتلا به آترزی مری است و علل آن شامل اختلال حرکت، ضایعات آناتومیک، انسداد خروجی مری و التهاب مری است.
نوزاد با تشخیص آترزی مری تا قبل از جراحی نباید از راه دهان تغذیه داشته باشد. در صورت شروع تغذیه در این نوزادان شیر وارد مجرای تنفسی نوزاد شده و منجر به خفگی می شود. بنابراین در این نوزادان تا قبل از جراحی نباید تغذیه‌ی دهانی شروع شود. بعد از جراحی آترزی مری، این نوزادان ممکن است علائم متعددی از اختلال بلع مروی را نشان دهند و در دریافت شیر و تغذیه نقائصی داشته باشند. اختلال بلع مروی در این نوزاد به دلیل فقدان شکل گیری حرکات دودی مروی بوده و ممکن است این نوزادان تا مدت ها علائم  اختلال بلع مروی را نشان دهند.
در این نوزادان علاوه بر اختلال بلع مروی ممکن است علائم اختلال بلع دهانی – حلقی  هم دیده شود. شایع ترین آن ها  علائم تنفسی است. مشکلات تنفسی در نوزادان مبتلا به آترزی مری شایع است و ممکن است تا حدی به دلیل ترشحات احتباس شده در مسیر مروی (به دلیل وجود نقص در حرکات دودی مروی)، آسپیراسیون در حین بلع و  رفلاکس معده به مری باشد. بنابراین در این نوزادان نقص در حرکات دودی مروی مانع از عبور مناسب شیر از سطوح مختلف مری می شود و این به نوبه ی خود زمان بندی فرایند بلع دهانی و حلقی و فرایند تنفس در هنگام بلع را دچار اختلال خواهد کرد و منجر به رخداد مشکلات تغذیه ای و اختلال بلع مختلف در این نوزادان می شود. این بدین معنی است مهمترین عامل ارتباط آترزی مری و اختلال بلع حضور مشکلات تنفسی است. همچنین منع مصرف شیر برای مدت طولانی منجر ضعیف شدن رفلکس های دوران نوزادی شده و افت عملکرد بلع و مکیدن نوزاد نتیجه مستقیم آن خواهد بود.

 آیا در نوزاد با آترزی مری مشکلات مکیدن وجود دارد؟

در نوزادان با آترزی مری بروز مشکلات مکیدن شایع می باشد. مشکلات مکیدن در این نوزادان اغلب به دلیل ناهماهنگی مکیدن، بلع و تنفس می باشد. نقص در فاز مروی بلع مانع از عبور زمان بندی شده ی شیر می شود و برگشت شیر به ناحیه دهانی – حلقی منجر به اختلال در مراحل هماهنگ شده ی مکیدن، بلع و تنفس می شود.  هم چنین در یکسری از نوزادان  با آترزی مری که بصورت نارس و زود هنگام به دنیا می آیند، ممکن است ضعف در عضلات  دهاتی – حلقی و رفلکس مکیدن وجود داشته باشد که این به نوبه ی خود فرایند مکیدن در این نوزادان را مختل خواهد کرد.

نتیجه گیری

آترزی مری در نوزادان یک ناهنجاری ساختاری در مسیر مروی می باشد که منجر به رخداد مشکلات تغذیه ای می شود. نوزاد با آترزی مری توانایی دریافت شیر از راه دهان را ندارد و  این نوزادان تا قبل از جراحی نباید از راه دهان تغذیه داشته باشند. تنها راه درمان جراحی می باشد و بعد از جراحی نوزاد می تواند تغذیه دهانی داشته باشد. در یکسری از نوزادان علاوه بر نقائص مروی آترزی، نقائصی در مراحل دهانی بلع و مشکلات مکیدن نیز دیده می شود. در این شرایط این نوزادان برای بهتر شدن مشکلات مکیدن و بلع باید تحت نظر گفتار درمانگر باشند.

سوالات متداول شما

درمان اختلال بلع در نوزادان مبتلا به آترزی مری چگونه است؟

درمان اختلال بلع در نوزادان دارای آترزی مری وابسته به نوع مشکلات فیزیولوژی بلع بیمار معین می‌شود. برخی از نوزادان از عادی سازی و تعدیل مشکلات حسی نتیجه می گیرند و برخی دیگر هم از تقویت عضلات مکیدن. درکل مهمترین اقدام بلع درمانی در بیماران آترزی مری هماهنگی سازی اعمال تنفس، بلع و مکیدن است.

آیا مشکلات بلع نوزادان آترزی مری پس از جراحی کاملا قابل درمان است؟

مشکلات بلع در نوزادان آترزی مری پس از جراحی توسط بلع درمانی قابل درمان است. پیگیری گفتاردرمانی برای بهبود کامل عدم هماهنگی بلع و تنفس و مکیدن از مهمترین اقدامات درمانی در این نوزادان است. اما امکان طولانی بودن و استمرار مشکل بلع در برخی از بیماران مبتلا به آترزی مری در برخی از علائم ممکن است وجود داشته باشد که با ادامه بلع درمانی و گفتاردرمانی قابل پیگیری است.