علت تنگی مری چیست؟

تنگی مری یا باریک شدن بخشی از لوله مری اختلالی است که می‌تواند به صورت مادرزادی یا اکتسابی در هر سنی رخ بدهد. تنگی مری اکتسابی معمولا زمانی اتفاق می‌افتد که بافت مجرای مری ملتهب شده و به مرور بافت اسکار در مری تشکیل شود. اصلی‌ترین علت تنگی مری، ریفلاکس معده (GERD) است.

ریفلاکس معده بيماري بسيار شايعي است كه به علت اختلال در كاركرد اسفنكتر تحتاني مري و اختلال حركتي مري ایجاد می‌شود. اسفنکتر تحتانی مری عضله‌ای است که در قسمت انتهایی مری قرار دارد و هنگام بلع برای مدت کوتاهی باز شده و اجازه ورود غذا از مری به معده را می‌دهد. زمانی که اسفنکتر تحتانی مری به درستی بسته یا سفت نشود محتویات و اسید معده می‌تواند به سمت مری برگردد. اگر ریفلاکس معده به موقع درمان نشود، به مرور تماس اسید معده با دیواره مری موجب التهاب مری و ایجاد زخم و بافت اسکار در این ناحیه می‌شود. در نهایت مجرای مری باریک خواهد شد.

استفاده مکرر و طولانی مدت از لوله تغذیه ان جی نیز می‌تواند علت تنگی مری باشد. لوله تغذیه ان جی برای بیماران با مشکل بلع که قادر به تغذیه  از راه دهان نیستند به کار می‌رود. این لوله از طریق بینی و مری به معده می‌رود و از طریق آن می‌توان غذا و مایعات لازم بدن را تا رسیدن به بلع ایمن و شروع تغذیه دهانی مجدد تامین کرد.

اما استفاده طولانی مدت از این لوله‌ها می‌تواند باعث آسیب رساندن به دیواره مری و التهاب مری شود. بلع مواد سمی و شیمیایی به شکل تصادفی یا عمدی (خودکشی) نیز آسیب شدیدی به پوشش مری وارد می‌کند و ممکن است تنگی مری را به دنبال داشته باشد. از دیگر موارد علت تنگی مری می‌توان به آسیب مری ناشی از برخی اقدامات پزشکی مانند آندوسکوپی، عوارض دارویی، استفراغ کردن زیاد بعد از پرخوری، آلرژی شدید، بیماری‌های عفونی، پرتودرمانی، تشکیل web (پرده) در فضای کریکوفارنجیوس، سرطان مری و بیماری اسکلرودرمی اشاره کرد.

در مورد علائم تنگی مری چه می‌دانید؟

تظاهرات بالینی و علائم تنگی مری متنوع است و برخی نشانه‌های آن ممکن است با سایر بیماری‌ها مشابه باشد. مهم‌ترین علائم تنگی مری که باید جدی گرفته شوند عبارتند از:
-    احساس گیر کردن غذا در گلو
-    احساس درد هنگام بلع (بلع دردناک odynophagia)
-    مشکل در بلعیدن غذا
-    احساس خفگی یا سرفه‌های مکرر حین بلع
-    کاهش اشتها و کاهش وزن بدن بدون علت مشخص
-    درد قفسه سینه یا سوزش سر معده
-    بازگشت غذا از معده به مری (ریفلاکس)
-    حالت تهوع و استفراغ مکرر
-    عفونت ریه مکرر
-    سکسکه‌های مداوم
-    افزایش آب دهان

چه ارتباطی میان تنگی مری و اختلال بلع وجود دارد؟

همان‌طور که می‌دانید اولین مرحله گوارش بلع است. بلع فرایندی است که طی آن مواد غذایی به شکل مناسب تغییر می‌یابند و وارد معده می‌شوند. عملکرد بلع به طور کلی شامل سه مرحله دهانی، حلقی و مروی است. در مرحله دهانی غذا به قطعات کوچک تبدیل شده با بزاق دهان ترکیب می‌شود و جهت ورود به حلق آماده می‌گردد.

در مرحله حلقی لقمه با حرکت رو به عقب زبان وارد حلق شده و در مرحله مروی غذا وارد لوله مری شده از طریق حرکات دیواره مری به سمت انتهای مری حرکت می‌کند و سپس با باز شدن دریچه تحتانی مری غذا وارد معده می‌شود تا روند هضم و جذب غذا کامل شود. بنابراین مری از مهم‌ترین بخش‌های دستگاه گوارش است که نقش بسزایی در عمل بلع دارد. باریک شدن و تنگ شدن مجرای مری مانع از انتقال مناسب غذا به معده وحتی گیر کردن غذا در مری می‌شود.

تنگی مری معمولا به شکل تدریجی اتفاق می‌افتد و پیشرفت آن قطعا اختلال بلع را به همراه دارد و می‌تواند منجر به آسپیراسیون شود. در شرایطی که تنگی مری باعث ایجاد دیسفاژی شود مراجعه به گفتاردرمان آموزش دیده در حیطه اختلالات بلع برای درمان دیسفاژی در کنار دریافت درمان‌های پزشکی ضروری است.

آیا تنگی مری خطرناک است؟

تنگی مری بر حسب علت ایجاد آن و شدت آسیب وارد شده به بافت مری می‌تواند پیامدهای منفی مختلفی به دنبال داشته باشد. التهاب مری و تنگ شدن مجرای مری علاوه بر ایجاد علائم ناخوشایندی چون درد، سوزش و مشکلات بلع و کاهش سطح کیفیت زندگی بیمار، در موارد شدید ممکن است منجر به عوارضی مانند خونریزی، عفونت شدید ریه ناشی از آسپیراسیون، انسداد کامل مری، خفگی و پارگی مری شود.

همچنین التهاب و تنگی مری درمان نشده ریسک ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد. بنابراین در پاسخ به سوال آیا تنگی مری خطرناک است؟ باید گفت بله، به شرطی که به موقع بیمار تحت نظر پزشک متخصص و آسیب شناس گفتار، زبان و بلع درمان نشود. بنابراین به شما توصیه می‌کنیم با مشاهده علائم این بیماری فورا به پزشک متخصص مراجعه نمایید.

تنگی مری چگونه درمان می‌شود؟

علت تنگی مری طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود بنابراین انتخاب روش درمانی مناسب تا حد زیادی به علت ایجاد آن بستگی دارد. پزشک پس از تشخیص عامل به وجود آورنده تنگی مری، متناسب با شرایط بیمار بهترین گزینه درمانی را برای بیمار انتخاب می‌کند. روش‌های درمانی برای این اختلال اغلب شامل موارد زیر است:  
-    دارودرمانی
-    اصلاح سبک زندگی و تغذیه مناسب
-    اتساع مری
-    استنت گذاری مری
-    عمل جراحی
لازم به ذکر است در صورتی که تنگی مری باعث ایجاد اختلال بلع شده باشد درمان‌های توانبخشی تخصصی برای درمان اختلال بلع توسط آسیب شناس گفتار، زبان و بلع بخش مهمی از روند درمانی را به خود اختصاص می‌دهد.

چگونه می‌توان خطر ابتلا به التهاب مری را کاهش داد؟

-    مصرف غذاهای تند و پرادویه را کاهش دهید.
-    بلافاصله بعد از صرف غذا دراز نکشید.
-    کاهش اضافه وزن و جلوگیری از چاقی ضروری است.
-    سیگار نکشید
-    وعده‌های غذایی را با حجم کمتر و تعداد بیشتر تنظیم کنید.
-    از مصرف الکل، تنباکو و کافئین تا حد امکان اجتناب کنید.
-    از خوردن غذاها و مایعات بسیار داغ اجتناب کنید.

سخن آخر

علت تنگی مری بایستی به موقع توسط متخصص تشخیص داده شود. هرگونه آسیب دیدگی بافت مری می‌تواند چرخه گوارشی و عملکرد بلع افراد را تحت تاثیر قرار داده و مختل کند. تنگی و التهاب مری از شایع‌ترین مشکلات مری است. یکی از اصلی‌ترین پیامدهای تنگی مری مشکلات بلع است. اختلال بلع ناشی از تنگی مری با برطرف شدن عامل ایجاد تنگی مری و توانبخشی موثر توسط آسیب شناس گفتار، زبان و بلع قابل درمان است. تنگی مری درمان نشده فرد را با چالش های جدی مواجه می‌سازد. در نتیجه ضروری است در صورت مواجهه با این اختلال هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه نموده و راه‌های کنترل و درمان آن را در پیش بگیرید. ما اینجا در تیم ایران مد اس ال پی با داشتن درمانگران متخصص در حیطه درمان اختلالات بلع آماده ارائه با کیفیت‌ترین خدمات درمانی به شما هستیم. جهت دریافت مشاوره از متخصصین ما با شماره‌های درج شده در سایت تماس حاصل نمایید.