اسفنگتر بالا و پایین مری چطور عمل می‌کنند؟

اسفنگتر بالا و پایین مری برای فرایند بلع و سیستم گوارشی نقش مهمی دارند. عمکلرد اولیه این اسفنگتر ها منجر به جریان مواد غذایی از حلق به سمت معده می شود. در هنگام جریان مواد غذایی از سمت حلق به سمت معده، این اسفنگترها باز شده و غذا به سمت جلو رانده می شود. هم چنین هنگامیکه این اسفنگتر ها بسته می شوند از برگشت غذا به سمت حلق  جلوگیری می شود. بنابراین هنگامیکه عملکرد این اسفنگتر ها دچار نقص باشد، فرایند غذا خوردن انسان با مشکل مواجه می شود.

در صورتیکه هنگام غذا خوردن این اسفنگتر بالا و پایین مری به موقع باز نشوند، غذا بصورت هماهنگ شده از مسیر مری عبور نخواهد کرد. در چنین شرایطی افراد از وجود اختلال بلع و عدم توانایی در غذا خوردن شکایت خواهند داشت. هم چنین در مواقعی که انسان غذا دریافت نمی کند، این دریچه ها و یا اسفنگتر بالا و پایین مری بسته اند و مانع از برگشت غذا از معده به مری و حلق می شوند. در صورت عدم بسته بودن دریچه‌ها پس از پایان فرایند غذا خودن، بیمار رفلاکس معده را تجربه خواهد کرد.

نقص در اسفنگتر بالا و پایین مری چگونه بروز می‌یابد؟

اسفنگتر بالا و پایین مری در بیماری های مختلف ممکن است دچار نقص شوند. اختلال و یا نقص در عملکرد این اسفنگتر ها بصورت شکایات اختلال بلع و رفلاکس معده گزارش می شود. در حالت استراحت و هنگامیکه انسان غذا دریافت نمی کند، عضلات اسفنگتر بالا و پایین مری در حالت بسته قرار دارند و باعث جلوگیری از رفلاکس محتوای معده به مری و حلق  می‌شوند.

اما در صورتی که عضلات اسفنگتر ضعیف باشند، محتویات معده به سمت مری و حلق حرکت می کند و در این حالت بیمار علائم رفلاکس معده را گزارش خواهد داد. در این حالت برگشت غذا از معده به مری و یا برگشت غذا از مری به حلق بصورت مکرر توسط بیمار گزارش داده می شود. این برگشت مواد غذایی به سمت مری و حلق به نوبه ی خود باعث آسیب به ساختارهای بلع حلقی و مروی می شود و بیمار با مرور زمان دچار  علائم اختلال بلع حلقی و مروی می شود.  
هم چنین همانطور که در قسمت بالا توضیح داده شد، نقص در اسفنگتر بالا و پایین مری ممکن است باعث اختلال در  توالی حرکات بلعیدن شود. در این حالت، ممکن است عضلاتی که نقش در جابجایی مواد غذایی از دهان به معده دارند، به درستی کار نکنند و بلعیدن مواد غذایی به سمت معده با مشکل روبرو شود. این مشکل می‌تواند باعث بروز علائمی مانند خفگی، سرفه، درد در ناحیه قفسه سینه شود. بنابراین نقص در اسفنگتر بالا و پایین مری بصورت علائم اختلال بلع و رفلاکس معده دیده می شود. در ادامه ی این مقاله به طور دقیق  ارتباط اختلال بلع و رفلاکس معده را بررسی خواهیم کرد.

5 نظریه در مورد چگونگی ایجاد اختلال بلع توسط رفلاکس معده

اختلال بلع ممکن است بصورت یک علامت از بیماری رفلاکس معده دیده شود. در رابطه با اینکه رفلاکس معده چگونه باعث ایجاد اختلال بلع می شود چند تا نظریه وجود دارد:
1.    بدلیل اختلال در عملکرد اسفنگتر بالایی مری:  اسفنگتر بالایی مری بخشی از مری است که در حین بلع باز و بسته می شود. رفلاکس معده ممکن است به طریق مختلف بر این فرآیند باز شدن اثر بگذارد و باعث دیسفاژی شود. به عنوان مثال، اسفنگتر بالایی مری در افراد مبتلا به رفلاکس معده هنگام بلع برای مدت بیشتری باز می ماند. این بدان معنی است که غذا و آب ممکن است مدت بیشتری طول بکشد تا از مری عبور کند. در این حالت بیماران ممکن است شکایات برگشت غذا از مری به حلق، سرفه و احساس خفگی را داشته باشند.
2.    حساسیت به اسید معده: برخی از افراد مبتلا به رفلاکس معده ممکن است به اسید معده که به سمت بالا به مری جریان می‌یابد، حساسیت نشان دهند. بنابراین این افراد یک حس بیش آگهی نسبت به غذا و آب بلعیده شده نشان می دهند و شکایات مربوط به عدم جریان غذا و مایعات از سطح مری را خواهند داشت. همچنین ممکن است به دلیل حساسیت به اسید معده دچار اضطراب، استرس و حس احتیاط بیش از حد شوند. بنابراین، این وضعیت ممکن است تا حدی روانی باشد.
3.    اختلال حرکتی مری: هنگامیکه بیمار دچار رفلاکس معده است، برگشت محتویات معده به مری ممکن است به ساختارهای مروی آسیب وارد کند. در این شرایط حرکات مری دچار نقص شده و  غذا به راحتی از مسیر مری جابجا نمی شود و بیمار شکایات متعددی از گیر کردن غذا در قسمت سینه ای مری را خواهد داشت.
4.    تنگی مری: رفلاکس معده مزمن باعث التهاب مری می شود که می تواند منجر به زخم شدن بافت شود. این ممکن است منجر به باریک شدن سطح مری شود. در این شرایط جابجایی و انتقال مواد غذایی از حلق به سمت مری دچار مشکل خواهد شد.
5.    آسیب حسی در حلق تحتانی: در صورت مواجهه بیش از حد با اسید و محتویات معده در قسمت انتهای حلق و ورودی مری احتمال بروز آسیب به گیرنده‌های حسی منطقه فوق الذکر و ایجاد نقص حسی وجود دارد. در این صورت با کاهش یا افزایش حسی مخصوصا حس لامسه مواجه خواهیم بود. این اختلال حسی ممکن است زمانبندی پاسخ بلع در این قسمت را مختل کند و بروز علائمی مانند باقی ماندن غذا در حلق و آسپیراسیون از عوارض مهم آن‌ها است.

علائم رایج اختلال بلع در بیماران با رفلاکس معده چگونه است؟

•    احساس گیر کردن غذا در گلو و یا قسمت سینه ای مری
•    خفگی و سرفه های شدید
•    پاک کردن پی در پی گلو در حین غذا خوردن
•    عفونت مکرر ریه 

نتیجه گیری

اسفنگتر بالا و پایین مری نقش مهمی در فرایند غذا خوردن و جلو گیری از رفلاکس معده دارند. عمکلرد این دو تا اسفنگتر یا دریچه از برگشت غذا از معده به مری و هم چنین برگشت غذا از مری به حلق جلوگیری می کند. هم چنین نقص در عمکلرد این اسفنگتر ها منجر به ایجاد تغییرات ساختاری و عمکلردی در پدیده بلعیدن می شود و متعاقب آن اختلال بلع ایجاد خواهد شد. بنابراین هنگامیکه افراد مشکوک به علائم مربوط به نقائص اسفنگتر بالا و پایین مری و  رفلاکس معده می شوند باید تحت نظر درمان های پزشکی باشند تا از رخداد مشکلات دیگر مانند عفونت ریه و اختلال بلع جلوگیری کنند.

سوالات متداول شما

آیا با رفع اختلال اسفنگتر بالا و پایین مری اختلال بلع بیمار رفع می‌شود؟

پاسخ به این سوال بستگی به طول مدت این نقص دارد. در صورت مزمن شدن اختلال عملکرد اسفنگتر بالا و پایین مری احتمال آسیب به زیربنای حرکتی بلع بالا بوده و رفع شدن علائم اختلال بلع نیازمند انجام بلع درمان و ایجاد اصلاح در حرکات است.

درمان التهاب ایجاد شده پس از رفلاکس معده چقدر به رفع علائم اختلال بلع کمک می‌کند؟

درمان التهاب با استفاده از دارو و جلوگیری از بروز مجدد رفلاکس معده تقریبا 75% مشکل بلع بیمار را حل می‌کند. اما باید به این نکته هم اشاره کرد که عوارض التهاب در مجرای حلق تا مدت‌ها باقی مانده و فرد نیازمند بازتوانی است.