اختلال بلع چیست؟
اختلال بلع یا دیسفاژی به هرگونه مشکل و ناتوانی در بلعیدن و خوردن غذا گفته میشود. اختلال بلع هم در کودکان و هم در بزرگسالان اتفاق میافتد و به عبارت دیگر اختلال بلع در هر سنی با علل مختلفی میتواند رخ دهد. انواع و علائم اختلالات خوردن بر اساس جایگاه آسیب، مشکلات آناتومیکی و ساختاری، مشکلات عملکردی و فیزیولوژیک، بیماریهای نورولوژیک، سن و برخی فاکتورهای دیگر میتواند بسیار متنوع و گسترده باشد. حتی انواع و علائم اختلالات خوردن در دو فرد با علت یکسان ممکن است کاملا متفاوت از هم باشد به همین دلیل در ابتدا به انواع اختلالات خوردن و علائم آن میپردازیم.
انواع و علائم اختلالات خوردن
o همان گونه که پیشتر توضیح داده شد یکی از دسته بندیهای انواع اختلالات خوردن بر اساس جایگاه مشکل است که شامل سه دستهی زیر میشود:
1. اختلال بلع دهانی: زمانی که مشکل بلعیدن به مرحله دهانی بلع مربوط باشد. به عنوان مثال مشکلات ساختاری در عضلات دهان خصوصا زبان یا ضعف در این عضلات وجود داشته باشد و فرد نتواند لقمه غذا را به ناحیه حلق منتقل کند.
2. اختلال بلع حلقی: اختلال در عضلات و ساختارهای گلو و حلق و اعصابی که به این عضلات عصب دهی میکنند، ایجاد کننده این نوع از اختلال بلع هستند. این نوع از اختلال بلع در بسیاری از گروهها با علل مختلف دیده میشود.
3. اختلال بلع مروی: مشکل در عملکرد و ساختار مروی به دلیل عواملی مانند انسداد در مری یا عدم حرکات و انقباضات مناسب مری جهت حرکت غذا از مری به معده است.
o یکی دیگر از انواع رایج اختلالات خوردن، اختلال در جویدن غذا می باشد. اختلال در جویدن غذا میتواند به علت مشکلات ساختاری مثل نداشتن دندان یا کم و خراب بودن آنها باشد. در برخی موارد فراموشی الگوهای حرکتی جویدن به علت مشکلات شناختی و ذهنی در بیماران مبتلا به آلزایمر و دمانس علت اختلال در جویدن غذا در این افراد میباشد. ضعف عضلات درگیر در جویدن مانند عضلات فک می تواند روی ناتوانی در جویدن اثرگذار باشد.
o اختلال در تایمینگ یا زمان بندی مراحل مختلف بلعیدن از دیگر مشکلات بلع میباشد. این اختلال معمولا به این صورت است که فرد به دلیل مشکلات مغزی ناشی از بیماریهایی مثل دمانس، آلزایمر و یا حتی هوشیاری پایین در بیمارانی که مشکلات هوشیاری دارند؛ غذا را طولانی مدت در دهان نگه میدارد و شروع بلع با تاخیر همراه است. این مشکل میتواند باعث نفوذ مواد غذایی خصوصا مایعات به فضای ریه و ایجاد عفونت شود. در موارد دیگر فاصله زمانی بین مراحل دهانی و حلقی و یا حتی مروی بلع با مشکل روبرو میشود.
o گاهی بیماران مشکل خود را به صورت گیر کردن غذا در گلو بیان میکنند. در واقع یکی دیگر از انواع و علائم اختلالات خوردن ،stasis یا گیر کردن غذا در حفره حلق میباشد. این مشکل ممکن است به علت بد عملکردی عضلات حلق برای هل دادن لقمه غذا به مراحل پایینتر یا بدعملکردی دریچه ابتدای مری برای باز و بسته شدن طبیعی و درست در حین غذا خوردن به وجود آید.
o در دسته بندی انواع اختلالات خوردن گروههایی دیده میشوند که مشکل آنها به اختلالات حسی بر میگردد. این نوع از اختلال بلع معمولا در کودکان دیده میشود و به این صورت است که فرد به مزه، بافت و نوع خاصی از مواد غذایی واکنش عق و تهوع نشان میدهد و در حین خوردن مکررا غذا را برمیگرداند.
o اختلال بلع همراه با آسپیراسیون: در این نوع از اختلال بلع غذا و مایعات بجای حرکت در مسیر گوارشی وارد مسیر هوایی و ریهها میشوند و برای فرد مشکلات جدی مانند عفونت ریه و کاهش سطح هوشیاری ایجاد میکنند.
o اختلال بلع همراه با درد: در این نوع از اختلالات بلع فرد به دلایلی مانند عفونت یا التهاب ساختارهای دهانی و حلقی؛ حین بلعیدن احساس درد میکند.
آیا علائم و نشانههای اختلال بلع را میشناسید؟
سرفههای حین و بعد از غذا خوردن
احساس خفگی حین غذا خوردن
احساس گیر کردن غذا در گلو
برگشت مواد غذایی بلعیده شده
مشکلات تنفسی مثل تنفسهای کوتاه و شکمی
آبریزش دهانی و افزایش بزاق دهان
تغییر کیفیت صدا به حالت نفس آلود و خشن
ناتوانی در کنترل غذا در دهان
مشکل در شروع بلعیدن و قورت دادن غذا
عفونت ریه
تب
کاهش سطح هوشیاری
کاهش وزن زیاد
بلع دردناک
سبب شناسی اختلالات خوردن/ آیا میدانید چه مشکلات و بیماریهایی به اختلال بلع میانجامند؟
بیماریهای نورولوژیک یا مغز و اعصاب شامل: پارکینسون، آلزایمر،MS، دمانس،ALS، نوروپاتی و مایوپاتی و سایر بیماریهایی که سیستم مغز و اعصاب را درگیر میکنند و ماهیت پیشرونده دارند.
سکتههای مغزی
جراحیهای سر و گردن
رفلاکس اسید معده
سالمندی و کهولت سن
کاهش سطح هوشیاری همراه با اینتوباسیون طولانی مدت
انسداد و تنگی مری
سرطانهایی که ناحیه سر و گردن و دستگاه گوارش را درگیر میکنند.
رادیوتراپی
شکاف لب و کام در کودکان
اختلالات حسی مانند بیش حسی در دهان و هایپر اکتیو بودن رفلکس گگ یا تهوع
سبب شناسی اختلالات خوردن و بررسی ماهیت اختلال بلع از نظر دریافت درمان مناسب اهمیت ویژهای دارد، زیرا علت شناسی مناسب منجر به درمان دیسفاژی به صورت موثر و با سرعت بیشتر میشود.
درمان مشکلات بلعیدن غذا چگونه است؟
تا این مرحله با انواع و علائم اختلالات خوردن و بلع و علت شناسی آن آشنا شدید. بعد از سبب شناسی اختلالات بلع به سراغ درمان دیسفاژی میرویم. پیدا کردن ماهیت و همچنین علت اختلال بلع بیمار به ما کمک میکند که تصمیم بگیریم چه نوعی از درمان مشکلات بلعیدن غذا را در نظر بگیریم و اگر بیمار نیازمند درمانهای مختلف پزشکی و توانبخشی است، کدامیک در اولویت قرار گیرد؟ و چه اقداماتی صورت گیرد؟
گاهی ممکن است درمانهای پزشکی مانند دارو درمانی در موادی که مشکل بلع به علت رفلاکس است یا اقدامات جراحی در بیمارانی که اختلال بلع به علت انسداد مری یا وجود توده در فضای دهان، حلق، مری و ناحیه سر و گردن است، در اولویت قرار گیرد و سپس درمان های توانبخشی صورت گیرد. گاهی اختلال بلع به علت مشکلات زمینهای مانند بیماریهای نورولوژیک است در چنین مواردی توانبخشی بلع موثرترین اقدام در درمان دیسفاژی است. درمان مشکلات بلعیدن غذا در حیطه توانبخشی شامل از بین بردن ضعف عضلانی، اصلاح حرکات عضلات، افزایش دامنه و قدرت حرکات عضلات بلع با روش های سنتی مانندMFT،PNF، تمرینات و مانورهای اکتیو و روشهای مدرن مانند الکتروتراپی و وایتال استیم تراپی است. درمان دیسفاژی یا اختلال بلع با آسیب شناس گفتار و زبان و بلعی است که مهارت و تسلط کافی در درمان مشکلات بلعیدن غذا را داشته باشد زیرا حیطه اختلال بلع به علت ریسک و خطراتی که به همراه دارد نیازمند درمانگر حاذق و با تجربه است.
نتیجه گیری
انواع و علائم اختلالات خوردن در گروههای سنی مختلف با علتهای مختلف اتفاق میافتد. سبب شناسی اختلالات خوردن به صورت دقیق و صحیح بیمار را به سمت درمان دیسفاژی موفق سوق میدهد. انواع اختلالات خوردن مانند اختلال در جویدن غذا، درمانهای متفاوت میطلبد و درمان مشکلات بلعیدن غذا نیاز به اقدامات پزشکی، توانبخشی و در برخی از موارد ترکیبی از هر دو را دارد. درمان دیسفاژی توسط آسیب شناس گفتار و زبان و بلع متبحر در درمان اختلالات بلع انجام میشود. تیم ایران مد اس ال پی با دارا بودن تجهیزات بلع درمانی مدرن مانند وایتال استیم و همچنین گرد هم آوردن درمانگران متبحر در درمان مشکلات بلعیدن غذا آماده است تا خدمات حرفهای و مناسب را به بیماران درگیر این اختلال ارائه دهد. شما میتوانید با درج سوالات خود در زیر همین پست پاسخ سوالات خود را از متخصصین ما دریافت کنید.
|
اشتراک گذاری:
