اختلال بلع در بیماران مبتلا به مشکلات روانی چگونه شکل می‌گیرد؟

اختلال بلع که در پزشکی دیسفاژی نامیده می‌شود به ناتوانی و مشکل در خوردن و آشامیدن گفته می‌شود. اختلال بلع به دلایل بی‌شماری به وجود می‌آید. دلایل رایج اختلال بلع معمولا به مشکلات ساختاری و فیزیکی مثل ضربه به سر، جراحی‌های مغزی و یا بیماری‌های مغز و اعصاب مثل سکته‌های مغزی، پارکینسون، آلزایمر، ام اس و بیماری‌های دوران سالمندی است.
 اما اختلال بلع فقط به دلیل بیماری‌های جسمی رخ نمی‌دهد بلکه بیماری‌های روانشناختی مثل افسردگی و یا فوبیا نیز می‌تواند زمینه بروز اختلال بلع در افراد را ایجاد کند. مشکل بلع در این افراد اختلال بلع عصبی یا اختلال بلع هیستریک نامیده می‌شود. در این نوع از اختلال بلع، بدون هیچ گونه نقص واضح در ساختار و یا بیماری خاصی که اختلال بلع را توجیه کند، مشکل بلع در فرد دیده می‌شود. به عبارتی این افراد بیشتر از لحاظ عملکردی در بلع مشکل دارند. اما چگونه فیزیولوژی و عملکرد بلع مختل می‌شود که موجب بروز اختلال بلع عصبی می‌شود؟
اختلال بلع عصبی می‌تواند در نتیجه مصرف داروهای روانپزشکی (آنتی سایکوتیک) در درازمدت شکل بگیرد. تحقیقات نشان داده است که بین اختلال بلع و تاثیرات جانبی داروها بر مدارهای اکستراپیرامیدال مغز ارتباط وجود دارد. همچنین اختلال بلع ناشی از دیسکینزیا ( اختلالات حرکتی عضلات)، کاهش یافتن رفلکس بلع در این افراد و همچنین خشکی دهان در اثر مصرف داروها نیز مشاهده شده است. همه‌ی مواد ذکر شده توجیه کننده اختلال بلع در این بیماران است. مثلا دیسکینزیا باعث می‌شود فرد توانایی جویدن، حرکت دادن لقمه در دهان و توانایی بلع لقمه را از دست بدهد یا کمتر داشته باشد.
اما سوال دیگری که ممکن است برای شما ایجاد شود این است که آیا برای درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی باید داروها قطع شود؟ در مورد جواب این سوال در قسمت‌ درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی توضیح داده خواهد شد. اما آیا فقط تاثیرات جانبی داروها باعث بروز اختلال بلع هیستریک می‌شود؟ خیر. تجربه‌های بلع ناموفق و بعضا خطرناک که تجربه‌هایی مانند خفگی برای فرد ایجاد کرده باشد باعث اختلال بلع هیستریک نیز می‌شود. در ادامه بیشتر در مورد چگونگی اختلال بلع هیستریک خواهیم گفت.

فوبیای بلع در بیماران روانپزشکی دارای اختلال بلع هیستریک را چگونه می‌شود درمان کرد؟

 برای درک بهتر چگونگی درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی بهتر است ابتدا بدانیم که چگونه فوبیای بلعیدن باعث اختلال بلع هیستریک می‌شود.
عمل بلعیدن از زمانی که تصمیم به خوردن چیزی می‌گیریم آغاز می‌شود یعنی وقتی که از وقتی که قصد خوردن چیزی را داریم مغز خود را برای انجام این عمل آماده می‌کند و برنامه ریزی‌های حرکتی و کد گذاری در مغز ما قبل از بلعیدن انجام می‌گیرد. مغز این کد گذاری‌های حرکتی را از اطلاعاتی که از قبل در مراکزی مانند آمیگدال ثبت شده‌اند می‌گیرد. این مناطق به شدت تحت تاثیر عواطف و تجربیات حسی ما هستند.
در برخی از افراد به دلیل تجربیات ناخوشایند مانند سرفه و خفگی حین غذا خوردن مشکل فوبیای بلع یا ترس از غذا خوردن ایجاد می‌شود و از این رو مغز تحت تاثیر تجربیات ناخوشایند ممکن است دچار اختلال در کدگذاری حرکتی درست و دقیق در بلع شود و مشکل بلع فرد تکرار و به اختلال بلع عصبی یا هیستریک تبدیل شود.
درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی که فوبیای بلع در آنها ایجاد شده است نیاز به مشاورات روانشناس و مداخلات دارویی و درمانی روانپزشک دارد. در مرحله بعدی توانبخشی بلع و بلع درمانی جهت درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی لازم است. بلع درمانی توسط گفتاردرمانی صورت می‌گیرد که در حیطه درمان اختلال بلع مسلط است.

در بیماری تیروئید و مشکل بلع ناشی از آن نگران چه علائمی باشیم؟

شاید برای شما عجیب باشد که بین تیروئید و مشکل بلع ارتباط باشد. از انجایی که غدد تیروئید تنظیم کننده هورمون‌هایی هستند که با فعالیت روزانه ما و عملکردهایی مانند خوابیدن در ارتباط هستند. در صورتی که عملکرد غدد تیروئید مختل شود مسائلی مانند خستگی زود هنگام، ضعف عضلانی، تنش و اسپاسم و ناهنجاری‌های تون عضلانی مانع از عملکرد مناسب اندام‌ها و عضلات مرتبط با بلع می‌شود و بدین جهت بین تیروئید و مشکل بلع ارتباط توجیه کننده وجود دارد.

بهترین روش‌های درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی کدام‌اند؟

درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی متفاوت‌تر از بیمارانی است که اختلال بلع ناشی از بد عملکردی‌های ساختاری و آناتومیکی دارند. درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی در اغلب اوقات یک کار گروهی است و همکاری بین پزشک، روانشناس و گفتاردرمان را می‌طلبد. 
در برخی از مطالعات موردی به درمان اختلال بلع هیستریک به صورت درمان‌های رفتاری و ارائه بازخوردهای بینایی(visual feedback) انجام شده است که درمان‌های موفقی در بهبودی از اختلال بلع هیستریک بوده‌اند. درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی نیازمند صبور بودن درمانگرو همراهان بیمار است و لازم است که درمانگر هر آنچه که لازم است به بیمار توضیح و به سوال‌هایش پاسخ دهد. به این ترتیب اضطراب و ترس بیمار از غذا خوردن کاهش یافته و همکاری وی در فرایند درمان بیشتر خواهد شد.

افسردگی و اختلال بلع ناشی از آن قابل درمان است؟

افسردگی و اختلال بلع نیز با یکدیگر ارتباط مستقیم و دو طرفه دارند. افرادی که به هر دلیلی دچار اختلال بلع می‌شوند به علت اینکه یکی از مهم‌ترین فاکتورهای مهم کیفیت زندگی را از دست داده‌اند درجاتی از افسردگی و مشکلات روانپزشکی را تجربه می‌کنند و از طرفی دیگر در افرادی که مشکلاتی مانند افسردگی دارند تنش و اضطراب بالایی تجربه می‌کنند و این عوامل باعث بهم ریختن تون عضلانی شده و از عملکرد مناسب اندام‌های مرتبط با بلع جلوگیری می‌شود، از این رو افسردگی نیز می‌تواند زمینه ساز بروز اختلال بلع شود و به صورت کلی می‌توان چنین گفت که بین افسردگی و اختلال بلع ارتباط دو طرفه وجود دارد.

سخن آخر
درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی ممکن است پیچیده‌تر از درمان اختلال بلع در سایر بیماری‌ها باشد. بسیار مهم است که بین اختلال بلع در بیماران سایکولوژیک با بیمارانی که مشکل بلع ناشی از بیماری‌های جسمی و عملکردی دارند تفاوت قائل شد زیرا درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی رویکردهایی متفاوت‌تر از بقیه بیماران را می‌طلبد و نیازمند مشارکت گروهی تیم پزشکی، توانبخشی و روانشناس است. درمانگران تیم ایران مد اس ال پی با تجربه درمان‌های موفق در زمینه درمان اختلال بلع هیستریک، توانایی کمک به درمان اختلال بلع در بیماران روانپزشکی را دارند. چنانچه سوالی دارید می‌توانید با همکاران ما به صورت آنلاین، تلفنی و یا حضوری در ارتباط باشید.

منابع مقاله: پایگاه‌های علمی
1.    https://www.ncbi.nlm.nih.gov
2.    https://www.sciencedirect.com