اختلال بلع در شکاف لب و کام

ماهیت اختلال بلع در نوزادان با شکاف لب و کام

 اختلال بلع در شکاف لب و کام منجر به ایجاد تغییراتی در وضعیت تغذیه‌ای نوزادان و کیفیت زندگی آن ها می‌شود. در نوزادان با شکاف لب و کام مشکلات عملکردی در بلع، مکیدن، جویدن و همچنین در آواسازی وجود دارد و عمدتا به دلیل تغییرات شدید آناتومیکی صورت ایجاد می‌شوند. علائم اختلال بلع در نوزادان با شکاف لب و کام متنوع است و می‌تواند شامل مواردی مانند کاهش حساسیت دهانی، سرفه، خفگی، مشکلاتی در عملکرد مکیدن و در نهایت آسپیراسیون و عفونت ریه باشند. مشکلات ساختاری و آناتومیکی در نوزادان با شکاف لب و کام منجر به افت هماهنگی در عملکرد بلع و مکیدن می‌شود. اختلال بلع در این نوزادان باید در مراحل اول تشخیص داده شود و درمان‌های متناسب با نوع شکاف ارائه شود. در ادامه به توضیحات دقیق‌تری از عملکرد بلع  و اختلال بلع در این نوزادان می پردازیم.

 عملکرد بلع چیست و چه مراحلی دارد؟

   عملکرد بلع شامل تشکیل لقمه غذایی در حفره‌ی دهان و عبور آن از حلق به مری و معده می‌باشد. این فرآیند پیچیده نیازمند هماهنگی دقیق بیش از 48 عضله در حفره‌ی دهان، حلق، حنجره و مری است. مراحل عملکرد بلع تقسیم بندی متفاوت دارد ولی در کل دارای چهار مرحله می باشد: الف) مرحلله آماده سازی دهانی، ب) مرحله دهانی، ج) مرحله حلقی، د) مرحله مروی
علاوه بر این تقسیم بندی مرحله ی دهانی را به سه سطح دیگر تقسیم بندی می کنند و شامل انتقال غذا از طریق حفره ی دهان، پردازش غذا با جویدن و ترکیب با بزاق و در نهایت انتقال غذا به بخش دهانی- حلقی می باشد. مرحله آماده سازی دهانی شامل حرکات جویدن و تشکیل لقمه غذایی در حفره‌ی دهان است. الگوهای حرکت در این مرحله بسته به ویسکوزیته و غلظت مواد غذایی، مقدار آن و همچنین میزان خوشایند بودن طعم و مزه‌ی آن ( حس ذهنی- چشایی) متفاوت هستند. این مرحله در اصل نقش آماده سازی کامل غذا و تسهیل فاز بعدی را دارد.  مرحله دهانی در نوزادان با شکاف لب و کام به صورت رفلکس اولیه می‌باشد. این رفلکس زمانی رخ می‌دهد که تحریک لمسی در نقاط نوک زبان یا وسط کام سخت وارد شود، که در آن صورت نوزاد تازه متولد شده زبان را به جلو و عقب حرکت می‌دهد و مکیدن اولیه شروع می شود.

تداوم  این رفلکس اولیه باعث ایجاد عملکرد بلع در نوزادان می‌شود. در سه ماهه‌ی اول، نوزادان بافت جامد و مایع را از هم تشخیص و تمییز نمی‌دهند و از عمل مکیدن یکسان برای هر دو بافت استفاده می‌کنند. رفلکس مکیدن در ابتدای سه ماهه‌ی سوم  بارداری ظاهر می شود و از سه تا شش ماه پس از تولد نوزاد ادامه می‌یابد تا اینکه الگوی مکیدن پیشرفته‌تر و بالغ‌تر شود. زمانی که نوزاد رشد می‌کند، با حرکات زبان، لب‌ها و فک پایینی می‌تواند عملکرد گاز گرفتن، جویدن، حرکت دادن به غذا در حفره‌ی دهان، شکل دهی به لقمه غذا با زبان را به صورت مستقل‌تری انجام دهد. 
هماهنگ سازی سیستم تنفس و بلع نوزادان برای محافظت از مسیرهای هوایی و جلوگیری از آسپیراسیون ضروری است. هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس، مکش و بلع ایمن را با حداقل تاثیر در جریان هوایی در نوزادان فراهم می‌آورد. پیامدهای آسپیراسیون در نوزادان با شکاف لب و کام که اختلال بلع دارند می تواند به صورت کوتاه مدت و جزئی تا عفونت های شدید ریه و انسداد راه هوایی باشد. در مرحله‌ی حلقی غذا با حرکت حنجره به سمت مری حرکت می کند و در نهایت در مرحله‌ی مروی با حرکات دودی غذا وارد معده می‌شود.

اختلال بلع در شکاف لب و کام به چه شکلی ظاهر می شود؟

اختلال بلع شکاف لب و کام شامل مشکل در عملکرد بلع ، کنترل بزاق و همچنین مشکلات تغذیه‌ای در شکاف لب و کام است. به عبارتی دیگر، اختلال بلع شامل مشکلاتی در تمام اعمال رفتاری- حسی و حرکتی اولیه در آماده سازی برای شروع عمل بلع است که شامل آگاهی از وجود غذا، تشخیص بینایی غذا و افزایش ترشح بزاق به عنوان یک پاسخ فیزیولوژیکی به غذا می‌باشد. بسیاری از مطالعات وجود مشکلات تغذیه‌ای در شکاف لب و کام و اختلال بلع را در نوزادان با شکاف لب و کام گزارش داده‌اند. شایع ترین علائم اختلال بلع در شکاف لب و کام شامل مواردی مانند: کاهش حساسیت دهانی، تأخیر در بلع و وجود آسپیراسیون، سرفه، خفگی و استفراغ در طول یا بعد از مصرف وعده‌های غذایی است. انواع شکاف‌های ناحیه دهانی- صورتی بر روی تغذیه از طریق سینه‌ی مادر این کودکان تاثیر زیادی دارند. 60 درصد نوزادان با شکاف لب بیش از شش ماه می‌توانند از شیر مادر تغذیه داشته باشند درحالیکه تنها تعداد کمی از نوزادان با شکاف کام می‌توانند تا شش ماه از شیر ماه تغذیه کنند.
 نوزادان با شکاف لب و کام به دلیل وجود شکاف‌های ناحیه دهانی - صورتی و مشکلاتی در مکیدن درست با مشکلات دیگری از قبیل فشار ضعیف داخل دهانی در حین مکیدن و همچنین مشکلاتی در هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس روبرو می‌شوند. بیشترین مشکلات مربوط به اختلال بلع در شکاف لب و کام در هنگام تلاش برای دریافت تغذیه در دوران شیردهی ماه های اول زندگی شان است و با افزایش سن و معرفی غذاهایی با بافت جامد و پیشرفته شدن الگوهای مکیدن و جویدن، علائم اختلال بلع در شکاف لب و کام نسبتا کمتر می شود ولی از بین نمی رود. 
همچنین خواب آلودگی در حین تغذیه‌ی از دیگر مشکلات تغذیه‌ای در شکاف لب و کام است که منجر به مکیدن ناموفق می‌شود که در نتیجه همین مشکل باعث خستگی زودرس آنان در حین دریافت شیر می‌شود. در ادامه‌ی این مقاله به طور دقیق تر اختلال بلع را  در شکل های مختلف شکاف های صورتی – دهانی بررسی خواهیم کرد.

اختلال بلع در نوزادان با شکاف لب به تنهایی چگونه است؟

 نوزادانی که شکاف لب به تنهایی دارند، می‌توانند به طور کاملا رضایت‌بخش از سینه مادر تغذیه کنند. استفاده از یک شیشه شیر استاندارد برای این کودکان مقدور است. توانایی مکیدن این نوازدان کارآمد بوده زیرا بافت نرمکام آن‌ها آسیب ندیده است. اگرچه شکاف لب ممکن است بر روی بسته بودن لب‌ها اطراف نوک سینه مادر یا سر شیشه شیر تاثیر داشته باشد ولی مادر می‌تواند با بافت سینه‌ی خود یا سر شیشه، آن منطقه ی آسیب دیده را ببندد و از خروج شیر از گوشه‌ی لب‌های نوزاد جلوگیری کند. الگوی مکیدن نوزادان با شکاف لب مشابه هم سن و سالان سالم خود می‌باشد در حالیکه الگوی مکیدن در نوزادان با شکاف کام کاملا تغییر کرده و مختل می‌شود. اگر شکاف لب به سمت کام سخت پیشرفت داشته باشد، می‌تواند بر روی تغذیه و بلع نوزادان تاثیر گذار باشد و باعث بروز مشکلات تغذیه‌ای در شکاف لب به تنهایی شود.

اختلال بلع در نوزادان با شکاف کام به چه شکل است؟

 اختلال بلع در نوزادان با شکاف کام بیشتر از بقیه‌ی  انواع شکاف‌های صورتی – دهانی می‌باشد. شکاف‌های  ناحیه دهانی - صورتی در قسمت نرمکام  باعث ایجاد فشار منفی حین مکیدن می‌شود. به این دلیل که این نوزادان نمی‌تواند اسفنگتر کامی- حلقی را ببندد. وجود شکاف کام در این نوزادان باعث می‌شود که فشار منفی را نتوانند در تمام مدت تغذیه حفظ کنند و نیاز به استفاده از یک سری بطری‌های تغذیه‌ای اصلاح شده و مخصوص خواهد بود. نوزادان با شکاف کام به دلیل وجود ناهنجاری‌هایی در دهان و ارتباطات حفره ی بینی و دهان دچار ریفلاکس از راه بینی و اختلال بلع می‌شوند.

اختلال بلع در شکاف لب و کام به طور همزمان!/ بروز چند برابری مشکلات تغذیه‌ای

در نوزادان با شکاف لب و کام چه به صورت یک طرفه و چه به صورت دو طرفه، توانایی ایجاد فشار منفی حین مکیدن از بین می رود و نیروی جبرانی کم می‌شود. تغییرات شدید آناتومیکی کام بر روی حرکات زبان موثر است و با گرفتن نوک سینه مادر یا شیشه شیر تداخل ایجاد می‌کند و هیچ بسته شدگی اسفنگترکامی-حلقی اتفاق نمی‌افتد. اختلال بلع در شکاف لب و کام به این صورت رخ می‌دهد که مرحله دهانی بلع بسیار کوتاه انجام شده و مرحله حلقی بسیار طولانی‌تر صورت می‌شود.

درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام به چه شکلی است؟

 درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام از مراحل اول زندگی کودک شروع می‌شود. خدمات و پروتکل‌های درمانی برای نوزادان با شکاف لب و کام می تواند در داخل کشور و کشورهای پیشرفته بسیار متفاوت باشد. مهم است که بدانیم درمان اختلال بلع نوزادان با شکاف‌های ناحیه دهانی – صورتی  بسیار طولانی و پیچیده خواهد بود. از هنگام تولد، متخصصان مختلفی در درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام درگیر می‌شوند که به طور منظم برنامه‌های درمانی و راهبردی این نوزادان را پیش می‌برند.
 توانبخشی بلع نوازادان با شکاف لب و کام بسیار طولانی است و شامل تیمی از متخصصان ارتودنتیست، متخصص اطفال، جراح، متخصص گوش و حلق و بینی و گفتاردرمان می‌باشد.  نقش گفتاردرمانگران برای درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام مهم است. این متخصص توانایی‌های دهانی – حرکتی، آمادگی برای تغذیه‌ی ایمن را ارزیابی می‌کنند و در صورت لزوم تکنیک‌هایی برای تسهیل تغذیه و بلع ارائه می‌دهد. براساس اینکه شکاف های ناحیه دهانی- صورتی به چه شکلی باشد درمان‌های مختلفی ارائه خواهد شد.

در مورد جزئیات بلع درمانی در کودکان دارای شکاف لب و کام چه می‌دانید؟

علی رغم رنج آور بودن مشکلات تغذیه‌ای در شکاف لب و کام، پروتکل درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام مجموعه اقداماتی را برای مدیریت درست این اختلال پیش‌بینی کرده است. این درمان علاوه بر ارائه مشاورات تخصصی گفتاردرمانگر به تیم جراحی جهت تعبیه پروتز و ایجاد تغییرات ساختاری در ناحیه دهان و صورت، شامل مجموعه اقدامات جهت بهبود عملکرد حس دهان، حرکت بلع و ایجاد هماهنگی در ساختارهای مرتبط به بلع در ناحیه دهان و حلق باشد. درمان اختلال بلع در شکاف لب و کام به صورت تخصصی برای فرد و وابسته به ویژگی‌های فردی‌اش طراحی می‌شود و ممکن است شامل اعمال دستورالعمل‌های برای اصلاح پوزیشن تغذیه‌، استفاده از ابزارهای خاص تغذیه‌ای، تغییرات بافت غذا و غیره باشد.

 نتیجه گیری

اختلال بلع در شکاف لب وکام و مشکلات تغذیه ای منتج از آن شدت متفاوت دارد.  علائم اختلال بلع در شکاف لب و کام مانند خفگی، سرفه، ریفلاکس از راه بینی، آسپیراسیون و عفونت ریه می‌توانند منجر به کم آبی بدن نوازدان با شکاف لب و کام و سوء تغذیه شوند که به روش‌های تغذیه ای جبرانی نیاز پیدا خواهند کرد.

شروع مداخلات توانبخشی و همچنین تاکید بر اهمیت درمان زودهنگام توسط متخصصین چند رشته‌ای از جمله گفتاردرمان از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا که می‌تواند از طریق مشاورات و مداخلات اولیه از بروز بسیاری از مشکلات ناشی از تغذیه‌ی ناکارآمد جلوگیری کند. مراجعه زود هنگام خانواده های دارای نوزاد با شکاف لب و کام به مراکز درمان اختلال بلع ضروری است و گفتاردرمانگر در مرحله‌ی اول اقدامات مربوط به نحوه‌ی تغذیه‌ای این نوزادان را ارائه خواهد داد و از رخداد مشکلات بعدی جلوگیری خواهد کرد.
اینجا در گروه ایران مد اس ال پی با استفاده از حاذق‌ترین متخصصان بلع درمانی در کنار شماییم که نگرانی‌های تان در مورد اختلال بلع فرزندتان کمتر شود. اگر سوالی دارید زیر همین پست درج کرده و برای ما ارسال کنید تا در اولین فرصت پاسخ داده شود. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید.