اختلال بلع (دیسفاژی) چیست؟
فرایند بلع به طور کلی شامل چهار مرحله بلع مقدماتی، دهانی، حلقی و مروی است که طی آن غذا از دهان به معده منتقل میشود. اختلال در هر یک از این مراحل سبب ایجاد دشواری و مشکل در انتقال مناسب غذا به معده خواهد شد که به عنوان اختلال بلع یا دیسفاژی تعریف میگردد. بسته به اینکه کدام مرحله بلع دچار آسیب شده باشد، بیمار علائم بالینی متفاوتی نشان خواهد داد. اگر بیمار بلع ایمن نداشته باشد ممکن است بخشی از غذایی که میخورد یا حتی آب دهان بیمار به سمت نای و مسیر تنفسی نشت کند که به آن آسپیراسیون میگویند. ورود هر گونه مواد به سمت ریهها باعث ایجاد مشکلات تنفسی و عفونت ریه میشود و مشکلات جدی برای بیمار به همراه دارد.
اگر دیسفاژی به موقع تشخیص داده نشود و بیمار تحت درمان قرار نگیرد، پیامدهای خطرناکی چون کم آبی، سوء تغذیه، عفونت سیستم تنفسی، خفگی و حتی مرگ را به دنبال خواهد داشت. طیف گستردهای از اختلالات و بیماریها بر فیزیولوژی بلع تاثیر میگذارند و منجر به اختلال بلع میشوند. از جمله بیماریهای نورولوژیک مثل آلزایمر و پارکینسون، سکته مغزی، کاهش سطح هوشیاری، افزایش سن (سالمندی) و مشکلات آناتومیکی. با توجه به گستردگی علل دیسفاژی بدیهی است که روند درمان اختلال بلع و نیز مدت زمان بهبودی اختلال بلع بسیار پیچیده، اختصاصی و چالش برانگیز باشد.
روند درمان اختلال بلع چگونه است؟
پس از تشخیص اولیه اختلال بلع توسط پزشک متخصص، بیمار جهت ارزیابی و تعیین شدت اختلال بلع به گفتاردرمان ارجاع داده میشود. شناسایی نوع اختلال بلع مهمترین مرحله در طراحی اقدامات درمانی جهت مدیریت اختلال بلع است. ارزیابی اختلال بلع با دو روش دستگاهی (نظیر ارزیابی FEES یا ویدئوفلوروسکوپی) و غیر دستگاهی (معاینه بالینی و بررسی عملکرد بلع ) صورت میگیرد. بعد از ارزیابی و تعیین ماهیت و شدت اختلال بلع، درمانگر برنامه درمانی مناسب را انتخاب نموده و اطلاعات و مشاورات لازم در خصوص آن و پیش آگهی درمان را به بیمار و خانواده ارائه میدهد. هدف بلع درمانی رسیدن به بالاترین سطح کیفیت بلع و تغذیه دهانی ایمن در سریعترین زمان ممکن است و در همین راستا در طول درمان، آسیب شناس گفتارزبان و بلع روند و سرعت پیشرفت بیمار را به طور مداوم پایش مینماید و در صورت نیاز با مشورت پزشک تغییرات جدیدی در پلن درمانی بیمار ایجاد میکند.
تعداد جلسات بلع درمانی به چه فاکتورهایی بستگی دارد؟
تعداد جلسات بلع درمانی در وهله اول به شدت اختلال بلع بستگی دارد و اینکه بیمار در چه مرحلهای از بلع مشکل دارد. تعداد جلسات بلع درمانی برای هر بیمار منحصر به فرد و متفاوت خواهد بود چراکه علت ایجاد این اختلال و نمای بالینی آن بسیار گسترده است. حتی بیمارانی که علت دیسفاژی یکسانی دارند شرایط جسمی و خلقی متفاوتی نشان میدهند که باعث میشود خروجی درمان کاملا مشابهی نداشته باشند. بنابراین تعیین تعداد جلسات بلع درمانی به طور کاملا دقیق ممکن نیست.
به طور کلی معمولا بیماران با اختلال بلع خفیف طی 10 تا 15 جلسه بهبودی حاصل میکنند اما تعداد جلسات بلع درمانی برای بیمارانی با اختلال بلع شدید مانند بیمارانی که توانایی تغذیه از راه دهان را ندارند و از لولههای تغذیه مثل پگ و ان جی تیوب برای دریافت غذا و مایعات استفاده میکنند، اغلب طولانی خواهد بود.
در بیماریهای پیشروندهای مانند ام اس، ای ال اس، پارکینسون و آلزایمرکه فرد مستعد اختلال بلع است، خانواده و مراقبین بیمار باید نسبت به عملکرد بلع بیمار حساس و آگاه باشند. توصیه میشود این بیماران از ابتدا تحت نظر آسیب شناس گفتار، زبان و بلع ماهر قرار بگیرند. در بیماریهای پیشرونده با توجه به زمان شناسایی اختلال بلع و گسترش بیماری نوع اقدامات درمانی، تعداد جلسات بلع درمانی و هدف از تمرینات بلع درمانی، فرد وابسته خواهد بود. به عنوان مثال اگر مشکلات بلع این بیماران سریع شناسایی شود میتوان با انجام تمرینات تخصصی فیزیولوژی بلع بیمار را ارتقا داد تا بتوانند همچنان تغذیه دهانی داشته باشند اما در صورت پیشرفت بیماری و عدم دریافت درمان به موقع، بیمار کاندید تغذیه غیر دهانی میگردد و بلع درمانی با هدف جلوگیری از آتروفی عضلات و آسپیره نکردن بزاق دهان ادامه مییابد. بدیهی است تعداد جلسات بلع درمانی برای اختلالات پیشرونده نسبت به سایر اختلالاتی که منجر به مشکل بلع میشوند، بیشتر خواهد بود.
چه فاکتورهایی در بازگشت بلع بیمار موثر هستند؟
درصد موفقیت تمرینات بلع درمانی برای انواع مشکلات بلع بسته به شرایط بیمار یکسان نیست. عوامل متنوعی در بازگشت بلع بیمار و بهبود اختلال بلع موثر هستند. از مهمترین فاکتورهای تاثیر گذار بر روند درمان و مدت زمان بهبودی اختلال بلع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سن بیمار
- شدت اختلال بلع
- نوع اختلال بلع
- گستردگی آسیب
- میزان همکاری و مشارکت بیمار و خانواده در تمرینات
- زمان شروع توانبخشی بلع
- سوابق پزشکی و سلامت عمومی بیمار
سخن آخر
تعداد جلسات بلع درمانی در بیماران مختلف، نسبت به شرایط فردی و بیماریهای زمینهای متفاوت است. ارزیابی و درمان اختلال بلع در حیطه وظایف آسیب شناس گفتار و زبان قرار میگیرد. روند درمان اختلال بلع برای بیمار ممکن است از منزل، کلینیک یا بیمارستان آغاز شود. ارزیابی اولیه آسیب شناس گفتار زبان و بلع مشکل پایهای بیمار را تعیین کرده و سپس اقدامات ثانویه بر اساس پروتکلهای ویژه درمانی آغاز میگردد. تعداد جلسات بلع درمانی ممکن است از چند هفته تا چندین ماه طول بکشد. از این رو فرد تحت درمان باید صبر و حوصله داشته باشد و به روند درمان اعتماد کند. لازم به ذکر است دانش و مهارت گفتاردرمان در حیطه اختلال بلع بر موفقیت درمان و کاهش تعداد جلسات بلع درمانی (تا حد امکان) بسیار تاثیرگذار است. تیم ایران مد اس ال با کمک درمانگرانی ماهر و باتجربه و استفاده از مدرنترین تجهیزات بلع درمانی همواره آماده خدمت رسانی بیشتر و بهتر به بیماران عزیز مبتلا به اختلال بلع است. برای کسب اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت میتوانید با شمارههای درج شده در سایت تماس حاصل نمایید.
سوالات متداول شما
سوال: چرا تعداد جلسات بلع درمانی در بیماریهای پیشرونده قابل پیش بینی نیست؟
در بیماریهای پیشرونده شرایط مختلفی برا عملکرد بلع بیمار تاثیر گذار بوده و همانطور که از اسم آن مشخص است، حالت پیشرونده دارد. مشخص نبودن تعداد جلسات بلع درمانی برای این بیماران متاثر از تجدید اثر اختلال بلع است. به طور مثال در بیماران پارکینسون با تمدید اثر اسپاسم در اندامهای مرتبط به بلع، نیاز به درمان تجدید شده و نیازمند ویزیت مجدد درمانگر بلع است. در برخی از بیماران مانند بیماران مبتلا به بیماری ای ال اس شدت اختلال بلع به دلیل افت سریع عملکردهای بدنی و پیشرفت سریع بیماری بقدری بالا است که بدون برقراری جلسات بلع درمانی روزانه بلع ایمن مقدور نخواهد بود.
سوال: برای تکمیل تعداد جلسات بلع درمانی در بیمارستان حالت فشرده درمان بهتر است یا جلسات درمانی با فاصله؟
پاسخ به این سوال وابسته به نوع بیماری زمینه ای، سطح توانمندی حرکتی و میزان دسترسی به درمانگر بلع است. اگر ممکن است برنامه درمان اختلال بلع بیمارتان در بیمارستان کامل نشود و پس از ترخیص بیمار امکان دسترسی به درمانگر وجود ندارد، برنامه جلسات بهتر است حالت فشرده داشته باشد. در صورت حضور لوله تغذیه مانند لوله ان جی درمان با حالت فشرده الزامی است.
|
اشتراک گذاری:
