در مورد مشکلات تنفسی چه میدانید؟
فرایند تنفس شامل عمل دم و بازدم است که طی آن اکسیژن مورد نیاز بدن جذب و دی اکسید کربن از بدن خارج میشود. سیستم تنفسی ما به دو بخش دستگاه تنفس فوقانی و تحتانی تقسیم میشود. دستگاه تنفس فوقانی شامل حفره دهان، بینی، حلق و حنجره است. و سیستم تنفسی تحتانی از ریهها، نای، کیسههای هوایی، برونش و برونشیولها تشکیل شده است. بروز هر گونه اختلال در فرایند پیچیده تنفس باعث ایجاد مشکلات تنفسی میگردد. بیماریهای مختلفی میتوانند بخشهای مختلف سیستم تنفسی را تحت تاثیر قرار دهند. از رایجترین بیماریهای سیستم تنفس میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری آسم
- بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD
- برونشیت حاد یا مزمن
- عفونت ریه
- پنومونی آسپیریشن
- بیماری سل
- آمفیزم
- سرطان ریه
- ذات الریه
- آمبولی ریه
- فشارخون ریوی
- مشکلات عصبی عضلانی
موارد عنوان شده بخشی از متداولترین مشکلات ریه به شمار میروند. در حقیقت بیماریهای تنفسی طیف گستردهای از اختلالات را شامل میشوند که تشخیص آن بر عهده پزشک متخصص است. با توجه به نقش حیاتی دستگاه تنفسی در بدن انسان، بیماریهای تنفسی میتوانند پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشند و اغلب نیازمند اقدامات درمانی موثر و اورژانسی هستند.
نشانههای رایج مشکلات تنفسی چیست؟
ناراحتیهای تنفسی متنوعاند و شناخت علائم آنها به شما کمک میکند تا در صورت مشاهده هر کدام از آنها هر چه سریعتر به پزشک متخصص مراجعه کنید و تحت درمان قرار بگیرید. این نشانهها ممکن است به صورت کاملا ناگهانی یا تدریجی اتفاق بیفتند. مهمترین نشانههای مشکلات تنفسی عبارت است از:
- سرفههای مکرر
- خلط سینه که ممکن است رنگی یا حتی خونی باشد.
- تب و لرز
- تعریق
- خس خس سینه موقع نفس کشیدن
- تنگی نفس
- کبود شدن رنگ لبها
- کاهش سطح هوشیاری
- احساس درد در ناحیه شکم یا قفسه سینه
- ضربان قلب نامنظم
- کم شدن اشتها و از دست دادن وزن بدون علت مشخص
- تغیییر ریتم و سرعت تنفس
- ضعف و بی حالی
- کبود شدن رنگ ناخن
- سخت نفس کشیدن یا احساس سنگینی و گرفتگی در قفسه سینه
- کاهش سطح اکسیژن خون
آیا انواع عفونت ریه را میشناسید؟
عفونت ریه یکی از رایجترین بیماریهای سیستم تنفسی است که هر ساله تعداد زیادی از افراد به آن مبتلا میشوند. هنگامی که ریه درگیر عفونت شود کیسههای هوایی و بافت ریه ملتهب شده و خلط و ترشحات در فضای استریل ریه انباشته میشود. این ترشحات فرایند اکسیژن رسانی را با اختلال مواجه میکند و منجر به ایجاد مشکلات تنفسی میشود. افرادی که سیستم ایمنی قویتری دارند کمتر در معرض خطر عفونت ریه هستند. عفونت ریه در کودکان زیر دو سال و افراد مسن نسبت به سایر گروههای سنی شیوع بیشتری دارد. عوامل ویروسی، باکتریایی و آسپیراسیون مواد غذایی از مهمترین عوامل ایجاد عفونت ریه به شمار میروند. البته گاهی عفونتها منشا قارچی یا انگلی دارند. تشخیص منشاء عفونت ریه حائز اهمیت است چراکه درمان آن بر مبنای عامل ایجاد کننده صورت میگیرد. عفونت ریه میتواند عواقب خطرناکی به دنبال داشته باشد لذا تشخیص و درمان به موقع جهت کاهش تاثیرات مخرب آن بر بدن الزامی است.
عفونت ریه و اختلال بلع ناشی از آن چگونه است؟
بلع طبیعی و ایمن بر اساس سلسله مراتبی از فعالیتهای عصبی عضلانی هماهنگ و پیچیده شکل میگیرد که امکان انتقال غذا از دهان به معده را فراهم میآورند. بر هم خوردن این هماهنگی یا بروز هر گونه اختلال در عضلات بلع باعث به خطر افتادن مسیر هوایی و آسپیراسیون میشود. این مشکلات تحت عنوان دیسفاژی یا اختلال بلع شناخته میشوند. اختلال بلع انواع مختلفی دارد و از خفیف تا شدید متغیر است. یکی از نگران کنندهترین پیامدهای اختلال بلع، ورود مواد غذایی به سمت نای و ریه است. نشت این مواد غذایی به مسیر تنفسی یکی از اصلیترین عوامل عفونت ریه است. مواد غذایی وارد شده به ریه به مرور فاسد شده و شروع به تولید ترشحات ریوی و باکتری میکند. عفونت ریه و اختلال بلع به علت تاثیرات جدی که بر بدن میگذارد نیازمند توجه ویژه از سوی سیستم سلامت و مراقبین بیمار است. این نوع عفونت به خودی خود بهبود نمییابد و نیازمند اقدامات درمانی اورژانسی است. پروسه درمان عفونت ریه و اختلال بلع معمولا شامل دارودرمانی، خدمات بلع درمانی و توانبخشی است. آسیب شناس گفتار زبان و بلع مسئولیت ارزیابی و درمان اختلال بلع بزرگسالان و کودکان را بر عهده دارد.
اختلال بلع ناشی از مشکلات تنفسی چگونه ایجاد میشود؟
همانطور که سابقاً هم اشاره شده عملکرد بلع مرتبط به منطقهای از بدن در انسان است که چند کار اصلی را بر عهده دارد. در این منطقه نفس کشیدن، گفتار، و بلع و آوازسازی هماهنگی میشود. درست است که بیماریها و مشکلات عصبی عضلانی میتواند در ایجاد انواع مشکلاتی که به این منطقه مرتبط است، فرد را درگیر خود کند. اما باید اشاره کنیم که اعمال بلع، گفتار و تنفس هم به هم مرتبط بوده و با ایجاد اختلال در کار یکدیگر میتوانند زمینهساز مشکلات بعدی شوند.
نفس کشیدن و بلع در انسان بسیار به هم مرتبط بوده و در صورت بروز یک مشکلی در مشخصات هر عملکرد میتواند بر دیگری تاثیرگذار باشد. در صورتی که بلع انسان ضعیف شده باشد میتواند با ایجاد آسپیراسیون و ورود مواد غذایی به سمت ریه زمینه ساز عفونت ریه شود. همانطور که میدانیم عفونت ریه و اختلال بلع در بسیاری از متون با هم شناخته میشوند.
برعکس این موضوع هم میتواند در رابطه بین بلع و تنفس صادق باشد. به عبارت دیگر اختلال در عملکرد تنفسی، شامل کند شدن تنفس، تند شدن تنفس، کوتاه یا بلند شدن تنفس و هرگونه ناهنجاریهای تنفسی ناشی از بیماری خود ریه و یا درگیریهایی که به دنبال بیماریهای مزمن و عفونی نظیر کرونا و مشکلات قلبی برای بیمار ایجاد میشود، میتواند زمینه ساز بروز اختلال بلع باشد. اختلال بلع در بیماریهای تنفسی بسیار شایع است و با به هم ریختن هماهنگی بین بلع و تنفس علائم دیسفاژی یا مشکل بلع بروز پیدا خواهد کرد.
تنفس انسان در حین غذا خوردن و عبور لقمه غذا و مایعات از حفره حلق متوقف میشود. در این زمان تارهای صوتی کاذب و حقیقی و اپی گلوت ورودی دستگاه تنفسی را بسته و ازنشت مواد غذایی با ایجاد وقفه تنفسی جلوگیری میکنند. حال در نظر بگیرید که به دلیل مشکلی در عملکرد تنفسی، تنفس انسان کند شود. در این حالت امکان بسته بودن کامل و یا حتی شروع به تنفس در زمان نامناسب وجود دارد چرا که فرد توانایی وقفه تنفسی حتی در مدت زمان کوتاه را ندارد. در نتیجه مسیر تنفسی باز شده و امکان بروز عفونت ریه و اختلال بلع وجود دارد. در بعضی موارد هم تنفسهای نابهنجار و مکشهای غیرطبیعی ریه میتواند هر آنچه که در مسیر حلق و حنجره باشد را به سمت ریه کشیده و زمینه ساز بروز اختلال بلع شود.
بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی چگونه انجام میشود؟
بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی زیر نظر آسیب شناس گفتار، زبان و بلع انجام میگیرد. پروتکل بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی منحصر به فرد بوده و در بیماران مختلف بر حسب شدت و نوع اختلال بلع متفاوت است. بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی نیازمند دقت و مهارت بالای درمانگر است زیرا این گروه از بیماران نسبت به پنومونی آسپیریشن بسیار حساس و آسیب پذیرند. تحریکات حسی، اصلاح حرکت، PNF، دستورزی عضلات و الکتروتراپی از جمله اقدامات موثر در بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی هستند.
دسته مهم دیگر تمرینات بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی خود تمرینات تنفسی هستند. درمانگران بلع با انجام تمریناتی که به کنترل تنفسی فرد و ایجاد هماهنگی بین بلع و تنفس کمک میکند، بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی را انجام میدهند. این تمرینات شامل تقویت برخی عضلات تنفسی، آواسازی یکپارچه، افزایش حجم ریه و بایوفید بک تنفسی میباشد.
همچنین یک سری از درمانهای بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی توصیههایی از درمانگر بلع برای افزایش محافظت از مسیر هوایی در حین تغذیه دهانی بیمار میباشد. درمانگر بلع متناسب با مشکل بلع بیمار میتواند او را برای استفاده از یک سری از راهکارها جهت جلوگیری از نشت مواد غذایی و مایعات در حین تغذیه هانی و همچنین در حین دریافت اکسیژن راهنمایی کند. لازم به ذکر است مهمترین و مناسبترین درمان برای فردی که وابسته به دریافت اکسیژن به دلیل مشکلات تنفسی شده است، درمان اختلال بلع است. بنابراین بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی میتواند زندگی فرد را نجات دهد.
سکته مغزی و مشکل تنفس و بلع ناشی از آن چه خطراتی را برای بیمار به دنبال دارد؟
واژههای سکته مغزی و مشکل تنفس و بلع اصطلاحاتی هستند که همپوشانی زیادی با هم دارند. سکته مغزی زمانی اتفاق میافتد که خونرسانی به بخشی از مغز مختل شود یا عروق خونی مغز پاره شده و خونریزی در بافت مغز اتفاق بیفتد. در اثر این اتفاق سلولهای آن بخش از مغز آسیب میبینند. سلولهای مختلف مغزی به طور تخصصی اعمال مختلف بدن مانند تنفس و بلع را کنترل میکنند. پس بدیهی است که آسیب هر بخش از مغز عملکرد بدن را تحت تاثیر قرار میدهد. آسیب به مغز درنتیجه سکته مغزی، یکی از علتهای رایج دیسفاژی است. بین 30 تا 40 درصد از قربانیان سکته مغزی علائم اختلال بلع شدید را نشان داده و 20 درصد به علت عفونت ریه ناشی از آسپیراسیون جان خود را در همان سال اول از دست میدهند. عملکرد بلع بیماری که دچار سکته مغزی شده باید قبل از شروع تغذیه دهانی توسط گفتار درمان بررسی شود تا از بروز پیامدهای منفی آسپیراسیون جلوگیری شود.
سخن آخر
بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی از مهمترین چالشهای نظام سلامت است. مشکلات سیستم تنفسی فوقانی و تحتانی دارای اتیولوژیهای مختلف است. نشانههای مشکلات تنفسی ممکن است نشان دهنده محل عفونت باشد. بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی با حساسیت و دقت بالاتری نسبت به سایر بیماران انجام میشود. زیرا این بیماران به علت نقص سیستم تنفسی بسیار آسیب پذیر هستند. درمان اختلال بلع بزرگسالان توسط گفتاردرمان متخصص در این حیطه انجام میشود. بلع درمانگران تیم ایران مد اس ال پی با داشتن دید همه جانبه و مجهز بودن به ابزارهای دقیق ارزیابی و درمان آماده ارائه خدمات بلع درمانی تخصصی به بیمارانی هستند که از اختلال بلع رنج میبرند.
سوالات متداول شما
بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی چه مدت طول میکشد؟
بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی به شکل کاملا اختصاصی طراحی میشود. طول درمان و همچنین تعداد جلسات بلع درمانی مورد نیاز هر بیمار به فاکتورهایی نظیر سن بیمار، سابقه پزشکی، نوع مشکل تنفسی، شدت و ماهیت اختلال بلع بستگی دارد. تعیین طول درمان به شکل دقیق وجود ندارد اما گفتاردرمان بعد از ارزیابی دقیق اختلال بلع میتواند به شکل حدودی مدت زمان لازم جهت درمان اختلال بلع بیمار و پیش آگهی درمان را مشخص کند.
آیا با درمان اختلال تنفس اختلال بلع هم به خودی خود درمان میشود؟
پاسخ به این سوال نیازمند این است که ما بدانیم که اختلال در تنفس چقدر در عملکرد بلع فرد اختلال ایجاد کرده است. به عبارت دیگر اگر اختلال تنفس فیزیولوژی عملکرد بلع بیمار را به طور کامل به هم ریخته باشد، ممکن است این بلع ناهنجار در فرد نهادینه شده و اختلال تنفس درمان شده به رفع علائم اختلال بلع کمک نکند. بنابراین بلع درمانی در بیماران با مشکلات تنفسی بایستی توسط گفتار درمانگر برای رفع علائم انجام گردد.
منبع مقاله: کتاب درمان جامع اختلالات بلع
|
اشتراک گذاری:
