مشکل در بلعیدن غذا به چه معناست؟

مشکل در بلعیدن غذا که به عنوان دیسفاژیا شناخته می‌شود، به مشکلاتی اشاره دارد که در فرایند بلع غذا یا مایعات به وجود می‌آید. دیسفاژی ممکن است شروع تدریجی یا ناگهانی داشته باشد. این اختلال بر اساس نوع، شدت و شرایط فردی تاثیرات مختلفی بر سلامت فرد بر جای می‌گذارد. ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع، نشت مواد غذایی به سمت ریه و عفونت ریوی، کم آبی و سوء تغذیه، مشکلات اجتماعی و حتی خطر خفگی از جمله پیامدهای منفی مشکل در بلعیدن غذا هستند. از این رو دیسفاژی یک وضعیت اورژانسی به شمار می‌رود و نیازمند مداخله زودهنگام است. آسیب شناس گفتار، زبان و بلع مسئولیت ارزیابی و درمان مشکل در بلعیدن غذا  را بر عهده دارد.

ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع کدامند؟

برخی مشکلات گوارشی در هضم غذا می‌توانند عملکرد بلع را تحت تاثیر قرار بدهند. همچنین گاهی مشکل در بلعیدن غذا خود علت ایجاد ناراحتی‌های گوارشی است.  ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع تحت تاثیر عوامل مختلفی است. 
بلع یک فرایند پیچیده است که طی آن غذا از دهان به مری و سپس معده جا به جا می‌شود. اگر در هر کدام از مراحل بلع مشکلی وجود داشته باشد، ممکن است ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع به وجود بیاید. تحقیقات نشان داده شایع‌ترین مشکلات گوارشی مرتبط با اختلال بلع شامل موارد زیر می‌شوند:

•  رفلاکس معده و مشکل بلع
• زخم معده و اختلال بلع
• اختلال بلع ناشی از وجود عفونت در دستگاه گوارشی
• مشکل بلع غذا در مری

در بسیاری از موارد اختلال بلع بیماران مجبور به مصرف رژیم خاص غذایی خواهند بود. دریافت رژیم خاص (به طور مثال رژیم غذایی پوره) می‌تواند بایولوژی باکتری‌ها و سیستم عملکردی معده را مختل نماید. خارج شدن از تنوع غذایی و محدود شدن مواد مصرفی در انسان به یک رژیم خاص (مثل مایعات و یا پوره) می‌تواند اثرات مخربی برای عملکرد گوارشی انسان داشته باشد. تجربه برخی ناراحتی‌های گوارشی می‌تواند ناشی از اختلال بلعی باشد که ما را مجبور به محدود کردن رژیم غذایی می‌کند.
برخی از بیماران برای کاهش اثر رفلاکس و بازگشت اسید معده نیازمند دریافت داروهای ضد رفلاکس می‌باشند. مصرف بیش از اندازه این داروها در کنار محدود بودن رژیم غذایی می‌تواند فرد را در معرض ناراحتیهای گوارشی قرار دهد.

اختلال بلع ناشی از وجود عفونت در دستگاه گوارش چیست؟

عفونت از جمله مشکلاتی است که بخش‌های مختلفی از بدن را درگیر می‌کند. عفونت دستگاه گوارش به هر نوع اثر التهابی یا عفونتی اشاره دارد که در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش ایجاد می‌شود. سیستم گوارش شامل اندام‌هایی مانند دهان، مری، معده، روده است. هر یک از این بخش‌ها نقش مهمی در فرایند هضم و جذب مواد غذایی بر عهده دارند. در نتیجه برای حفظ تعادل بدن و تامین تغذیه مناسب ضروری هستند. 
عفونت‌های گوارشی می‌توانند به مشکلات مختلفی از جمله اختلال بلع ناشی از وجود عفونت در دستگاه گوارش منجر شود. نوع و شدت مشکلات و علائمی که در اثر عفونت بروز می‌کند به عامل ایجاد آن، محل تاثیر و شدت عفونت بستگی دارد. عفونت ممکن است توسط باکتری، ویروس، قارچ یا سایر میکروارگانیسم‌ها ایجاد شود و بهبودی ناشی از درمان آن ممکن است زمان بر باشد. 
اختلال بلع ناشی از وجود عفونت در دستگاه گوارش اغلب به دلایلی چون التهابات بافتی، تحریک ترشح مخاط، ضعف عضلانی و مشکلات حسی رخ می‌دهد. اختلال بلع ناشی از وجود عفونت در دستگاه گوارش معمولا با برطرف شدن عامل عفونی بهبود می‌یابد. اما اگر اختلال بلع بیمار بعد از درمان عفونت برطرف نشود، باید حتما با آسیب شناس گفتار و زبان متخصص در حیطه اختلالات بلع مشورت شود.

رفلاکس معده و مشکل بلع چه ارتباطی دارند؟

رفلاکس معده و اختلال بلع ارتباط مستقیم دارند و می‌توانند تاثیر متقابلی روی هم داشته باشند. رفلاکس معده از جمله مشکلاتی است که منجر به ایجاد یا تشدید دیسفاژی و مشکل بلع غذا در مری می‌شود. رفلاکس معده جزء شایع ترین مشکلات گوارشی در هضم غذا است. بازگشت اسید معده زمانی اتفاق می‌افتد که دریچه تحتانی مری عملکرد مناسبی نداشته باشد و محتویات معده به سمت مری و حلق برگردد.  برخورد اسید معده با دیواره مری و فضای حلق پیامدهایی چون التهاب، آسیب بافتی و اسکار در این نواحی را به دنبال دارد. رفلاکس‌های معده مزمن در طولانی مدت باعث ایجاد اختلالاتی در فاز دهانی، حلقی و مروی بلع شده و به اختلال بلع ناشی از بازگشت اسید معده می‌انجامند. 

اختلال بلع ناشی از بازگشت اسید معده چه نشانه‌هایی دارد؟

اختلال بلع ناشی از بازگشت اسید معده (GERD) می‌تواند با علائم و نشانه‌های متنوعی همراه باشد. برخی از این علائم عبارتند از:

•  احساس سوزش و سوختگی در ناحیه قفسه سینه به ویژه پس از خوردن وعده‌های غذایی چرب و سنگین. 
• بلع دردناک حین خوردن و آشامیدن
• احساس گیر کردن غذا در گلو
• مشکل بلع غذا در مری (احساس وجود توده در مری یا احساس پایین نرفتن غذا از مری )
• تغییرات در صدا: برخی از افراد ممکن است تغییراتی در صدای خود تجربه کنند. صدای خشن و گرفته می‌تواند ناشی از التهاب و تحریک مخاط ناحیه حلق باشد.
• تغییرات در طعم و بوی دهان
•  سرفه های مکرر
• استفراغ غذا و اسید معده
• پاک کردن مکرر گلو
• بازگشت غذای بلعیده شده یا اسید معده به فضای دهان

اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده

در صورتی که علائم اختلال بلع ناشی از بازگشت اسید معده را  تجربه کردید، بهتر است برای تشخیص دقیق و درمان مناسب، به پزشک متخصص گوارش و آسیب شناس گفتار و زبان مراجعه کنید.
اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده چگونه درمان می‌شود؟
درمان اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده برای هر بیمار با توجه به شدت اختلال، نوع آن و ویژگی های فردی متفاوت خواهد بود. به طور کلی درمان شامل روش‌های دارویی، پزشکی و تغییر سبک زندگی جهت مدیریت رفلاکس و توانبخشی جهت بهبود فیزیولوژی بلع است. تمرینات بلع درمانی توسط گفتاردرمان با هدف هماهنگ کردن عضلات در فرایند بلع، بهبود مولفه‌های حرکتی و تعدیل حسی صورت می‌گیرد. در نتیجه برای درمان موثر اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده مشاوره با گفتاردرمان متخصص در حیطه اختلالات بلع ضروری است.

همرویدادی زخم معده و اختلال بلع!

زخم معده و اختلال بلع هر دو در دسته مشکلات گوارشی قرار می‌گیرند. زخم معده و اختلال بلع دو بیماری هستند که می‌توانند اتیولوژی یکسانی داشته باشند در نتیجه همپوشانی آنها با هم زیاد است. زخم معده به طور معمول ناشی از آسیب و التهاب در دیواره معده است و مشکلات گوارشی در هضم غذا ایجاد می‌کند. عوامل زیادی در شکل گیری زخم معده دخیل هستند. این زخم‌ها ممکن است زیرمجموعه ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع باشند. زخم معده می‌تواند منجر به ترشح بیش از حد اسید معده شود، که در نتیجه علائمی مانند سوزش معده، درد در ناحیه قفسه سینه، حالت تهوع، بی اشتهایی و نفخ را ایجاد کند. باید بدانید که زخم معده و اختلال بلع تاثیر متقابلی بر هم می‌گذارند. به این معنی که، زخم معده با ایجاد عوارضی چون بازگشت اسید معده و رفلاکس، ملتهب کردن بافت‌ها و ضعف حسی، می‌تواند منجر به ضعیف شدن بلع بیمار شود. از طرف دیگر اختلال بلع تغییراتی در نوع‌ و رژیم غذایی بیمار ایجاد می‌کند. محدودیت مصرف برخی مواد غذایی یکی از دلایل بروز ناراحتی‌های گوارشی در اختلال بلع از جمله زخم معده است. 

سخن آخر 

ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع طیف گسترده‌ای از مشکلات را شامل می‌شوند و تظاهرات بالینی متنوعی دارند. تاثیر مشکلات گوارشی و اختلال بلع بر هم دوسویه است. به این معنی که هر کدام می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید بیماری دیگر شوند. اختلال بلع ناشی از بازگشت اسید معده از جمله شایع‌ترین مشکلات در این حوزه است. درمان ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع به دلیل تاثیرات وسیع بر بدن اغلب به شکل تیمی صورت می‌گیرد. معالجه ناراحتی های گوارشی ناشی از اختلال بلع شامل ترکیبی از روش‌های دارویی، پزشکی و توانبخشی است. نقش آسیب شناس گفتار و زبان در درمان مشکل در بلعیدن غذا بسیار پررنگ است. بهبود فیزیولوژی بلع توسط درمانگر خطرات ناشی از آسپیراسیون را به حداقل می‌رساند. از این‌که تا انتهای مقاله همراه ما بودید سپاس‌گزاریم. برای کسب اطلاعات بیش‌تر می‌توانید به سایر بخش‌های سایت سر بزنید.

سوالات متداول

سوال 1. آیا ناراحتی‌های گوارشی ناشی از مشکل بلع درمان می‌شوند؟

ناراحتی‌های گوارشی ناشی از اختلال بلع در بیش‌تر موارد قابل درمان هستند. اگر چه سرعت بهبودی و میزان موفقیت آن به عواملی چون ماهیت و شدت اختلال بلع، مدت زمان ابتلا به دیسفاژی، سن بیمار و سلامت عمومی و میزان همکاری بیمار در روند درمان دارد. 

سوال 2. برای درمان اختلال بلع ناشی از مشکلات گوارشی در هضم غذا به چه کسی باید مراجعه کنیم؟

دیسفاژی ناشی از مشکلات گوارشی در هضم غذا اختلالی چند وجهی است که ابعاد مختلف سلامت فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. لذا در صورت مشاهده نشانه‌های آن باید حتما با پزشک متخصص گوارش و گفتار درمان مشورت نمایید.

منابع:

1. Aviv JE, Ma G, Crary MA, et al. Esophagopharyngeal distribution of refluxed gastric acid in patients with reflux laryngitis. Gastroenterology.

2. Ekberg O, Hamdy S, Woisard V, Wuttge-Hannig A, Ortega P. Social and psychological burden of dysphagia: its impact on diagnosis and treatment. Dysphagia.

3. Sura L, Madhavan A, Carnaby G, Crary MA. Dysphagia in the elderly: management and nutritional considerations.