تاثیر درمان تحریک الکتریکی مغز در چه بیماری هایی مثبت است؟

درمان های تحریک الکتریکی مغز می توانند در درمان برخی از اختلالات مغزی و روانی نقش داشته باشند. درمان‌های تحریک الکتریکی مغز شامل فعال کردن یا مهار مستقیم مغز با برق است. الکتریسیته می‌تواند مستقیماً توسط الکترودهای کاشته‌شده در مغز یا به‌صورت غیرتهاجمی از طریق الکترودهایی که روی پوست سر قرار می‌گیرند، به مغز ارائه داده شود. به عبارت دیگر تحریک الکتریکی مغز شکلی از الکتروتراپی است که برای تحریک یک نورون یا شبکه عصبی در مغز از طریق تحریک مستقیم یا غیر مستقیم غشای خود سلول با استفاده از جریان الکتریکی استفاده می‌شود که روش رایج آن  tDCS است. هم چنین الکتریسیته را می‌توان با استفاده از میدان‌های مغناطیسی اعمال شده روی سر نیز ارائه کرد.

یکی دیگر از روش های درمانی تحریک مغزی برای اختلالات مغزی و عصبی تحریک مغناطیسی مغز (rTMS) می باشد. بنابراین در روش rTMS از مغناطیس و در روش tDCS از جریان بسیار ضعیف در حد میکروآمپر برای کمک به سلول های مغزی جهت احیای عملکرد مغز استفاده می شود. تحریک مغناطیسی مغز برای درمان اختلال بلع استفاده از روش های نوین برای بهبود عملکرد های تغذیه ای بیماران با مشکلات بلع می باشد. اثر بخشی این دو روش درمانی بر روی عملکرد های بلع انسان هنوز به طور کامل اثبات نشده است و مطالعات بر روی آن ها در حال انجام است.

روش تحریک مغز چیست؟

تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز از طریق روش های نوین می است که با استفاده از جریان الکتریکی و مغناطیسی بخش هایی از مغز را تحریک می کنند. شکل های رایج این روش های تحریک مغز عبارت اند از:
•    t DCS (تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه ای)
•    r TMS (تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال مکرر)
•    VNS (تحریک عصب واگ)
•    DBS (تحریک عمقی مغز)
هر کدام از این روش های درمانی با استفاده از پروسه های الکترو شوک باعث بهبود عملکرد های مغزی می شود. با استفاده از این روش های تحریک مغز، مناطق مختلف تحریک شده و این تحریکات منجر به بهبود عمکلرد مربوط به آن ناحیه مغزی می شود. تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز بر روی اختلال بلع در افراد مختلف به یک شکل نیست و همچنین اثر بخشی این روش های درمانی هنوز به طور کامل اثبات نشده است و در فاز های تحقیقاتی هستند. 

انواع تحریک الکتریکی مغز چه اثربخشی هایی دارند؟

همانطور که بیان شد در انواع مختلف تحریک الکتریکی مغز از الکتریسیته ی ضعیف استفاده می شود. در ادامه ی این مقاله بطور دقیق تر اثربخشی هرکدام از روش های تحریک الکتریکی مغز را مورد بررسی قرار خواهیم داد. 

• تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز از طریق تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه ای (t DCS) 

این نوع تحریک الکتریکی مغز، در واقع نوعی اصطلاح عمومی بوده که به ترکیبی از روش‌های مختلف گفته می‌شود. یکی از این روش‌ها، تحریک الکتریکی فراجمجمه ای است که با جریان الکتریکی مستقیم، توسط الکترودهای کوچکی که روی سر قرار می‌گیرد، به مغز اعمال می‌شود. در این نوع از تحریک الکتریکی مغز  برخی از نواحی خاص مغز توسط یک جریان الکتریکی ضعیف که حداکثر ۲ میلی آمپر است، تحریک می‌شوند. این روش تحریک الکتریکی مغز برای کمک به افرادی با توانایی ذهنی پایین در زمینه حافظه، خودکنترلی، استدلال منطقی، هیجان و شناخت اجتماعی مناسب است. مطالعات اندکی در رابطه با تاثیر این نوع تحریک الکتریکی مغز بر بروی توانمندی های گفتار و بلع وجود دارد و هنوز مطالعات تاثیر قطعی این روش بر روی این مهارت ها را اثبات نکرده اند.

•  تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز  از طریق تحریک عصب واگ (VNS)

تحریک عصب واگ از طریق دستگاه کاشته شده در زیر پوست کار می‌کند که پالس‌های الکتریکی را از طریق عصب واگ چپ، نیمی از یک جفت برجسته اعصاب که از ساقه مغز از طریق گردن و به هر طرف قفسه سینه و شکم می‌ گذرد، می‌ فرستد. حمل کننده اعصاب واگ پیام‌هایی از مغز به اندام‌های اصلی بدن (به عنوان مثال قلب، ریه‌ها و روده ها) و به مناطقی از مغز که خلق و خو، خواب و سایر عملکردها را کنترل می‌ کنند. تحریک عصب واگ برای درمان اختلال بلع شدید نیز به کار می رود. این تحریک عصب منجر به بهبود عملکرد های حلقی و حنجره ای و متعاقب ان عملکرد بلع می شود. مطالعات زیادی در رابطه با تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز با استفاده از این نوع از تحریک، برروی عمکلرد های بلع وجود دارد که منجر به بهبود علائم شدید اختلال بلع بیماران شده است.

• تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز تحریک عمقی مغز (DBS)

 این نوع از تحریک الکتریکی مغز در درمان بیماران با پارکینسون کاربرد دارد. این روش در حال حاضر نسبت به سایر روش‌های جراحی، استفاده‌ی بیشتری در بیماران دارای پارکینسون دارد. در این تحریک الکتریکی مغز الکترودها تکانه‌های الکتریکی را به نواحی خاص مغز ارسال می‌کنند و فعالیت‌های غیرطبیعی‌ای که باعث ایجاد علائم می‌شوند را مسدود یا تغییر می‌دهند. بنابراین این الکترودها روشن، خاموش می‌شوند و با روشن شدن این دستگاه میزان ترشح دوپامین افزایش می‌یابد و با خاموش شدن کاهش می‌یابد. این نوع از تحریک مغزی منجر به بهبود علائم حرکتی بیماران با پارکینسون می شود. در رابطه با تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز در این نوع تحریک بر روی اختلال بلع اختلاف نظر وجود دارد و نتایج یکسانی در رابطه بهتر و یا بدتر شدن مکانیسم بلع گزارش نشده است.

• تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز از طریق تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال مکرر(r TMS)

 در روش تحریک مغناطیسی مغز یا آر تی ام اس سلول های عصبی و نواحی عمقی خاصی از مغز، توسط میدان های مغناطیسی با شدت بالا و کم، تحریک میشود. از r TMS میتوان در درمان انواع بیماری های روان، مثل افسردگی، وسواس، استرس و اضطراب، پارکینسون، سکته مغزی، حملات پانیک و … استفاده کرد. تحریک مغناطیسی مغز برای درمان اختلال بلع یکی از روش های مورد استفاده برای بیماران با آسیب های نورولوژیکی می باشد. در این روش مناطق مغزی که در فرایند بلع درگیر هستند، توسط میدان مغناطیسی عمقی تحریک می شوند. این تحریک مغناطیسی منجر به بهبود جایگاه و  مسیر های کنترلی بلع می شود. در رابطه با  اثر بخشی تحریک مغناطیسی مغز برای درمان اختلال بلع مطالعات اندکی وجود دارد و اثر بخشی این روش در بین همه ی افراد یکسان نیست. این نوع تحریک مغزی غالبا برای درمان افسردگی  در بیماران کاربرد فراوانی دارد.

نتیجه گیری

تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز در انواع تحریک الکتریکی مغز تاثیرات متفاوتی بر روی عمکلرد های مغزی انسان دارند. علاوه بر تحریک الکتریکی مغز برای بهبود عملکرد های مغزی، تحریک مغناطیسی مغز نیز استفاده می شود. هم چنین تحریک مغناطیسی مغز برای درمان اختلال بلع استفاده می شود که مطالعات تاثیر قطعی این روش درمانی و گزارش نداده اند. تجویز انجام این روش های تحریک مغز توسط متخصص مغز و اعصاب انجام می شود. در پایان می‌توان بیان نمود که تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز در درمان اختلال بلع با شواهد بالایی اثبات نشده است و اثر گذاری آن‌ها به طور غیر مستقیم و از طریق تاثیر گذاری بر سیستم شناخت، خواب، هوشیاری، افسردگی و اضطراب است.

سوالات متداول شما

آیا روش‌های تحریک الکتریکی مغز در طی جلسات کوتاه اثرگذار است؟

مشکل اینجا است که تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز در طول مدت زمان کوتاه قابل بررسی نیست. بسیاری از درمانگران شما را به انجام این درمان با تعداد جلسه بالا راهنمایی می‌کنند. در حالی که اگر این درمان اثربخشی‌اش در طول زمان کوتاهی ثابت میشد و یا رد میشد شما می‌توانستید تاثیر درمان های تحریک الکتریکی مغز را بهتر متوجه شوید.

درمان تحریک الکتریکی مغز برای بیماران دارای اختلال بلع چقدر هزینه دارد؟

در حالی که درمان سنتی و سایر درمان‌های مدرن اختلال بلع هزینه کمتر دارند، اثربخشی آنها نیز ثابت شده است. اما درمان تحریک الکتریکی مغز علاوه بر هزینه بر بودن، تاثیرگذاری اثبات شده‌ای هم ندارد. درمان سنتی اختلال بلع برای هر نیم ساعت حدوداً ۲۵۰ هزار تومان است در حالی که درمان تحریک الکتریکی مغز حداقل مبلغ یک میلیون تومان را نیازمند خواهد بود.
 
منبع مقاله: 
وبسایت نوروساینس و مقاله 
Efficacy of transcranial direct current stimulation in patients with dysphagia after stroke: a systematic review