اختلال خوردن چیست؟

اختلال خوردن یا اختلال بلع یا دیسفاژی به هر گونه ناتوانی و مشکل در غذا خوردن و تغذیه گفته می شود. بلعیدن و عمل غذا خوردن یک فرآیند بسیار پیچیده و ظریف است که با همکاری عضلات دهان، حلق، حنجره و هماهنگی بین اعصابی که این عضلات را عصب دهی می کنند، صورت می گیرد. هر فردی در طول زندگی خود حداقل یکبار اختلال خوردن را به صورت پریدن غذا در گلو یا چسبیدن غذا در گلو و یا حتی حالت خفگی تجربه کرده است اما در افراد سالم این مشکل به راحتی با سرفه کردن در آن لحظه حل می شود. اما وقتی که در ساختار و عملکرد عضلات و اعصاب شرکت کننده در عمل بلع یک ناهنجاری وجود داشته باشد یا در عملکرد مغز که کنترل کننده ی اعمال لازم برای هماهنگی مراحل مختلف بلع است، مشکلی وجود داشته باشد، اختلال خوردن به صورت یک مشکل جدی خود را نشان می دهد و حتی می تواند تهدید کننده ی سلامتی و کیفیت زندگی فرد باشد.
 در آمریکا تخمین زده می شود که سالانه بین 300 تا 600 هزار نفر با اختلال خوردن و بلع شناسایی می شوند که 70% این افراد را بیماران بالای 60 سال شامل می شوند. در واقع می توان گفت اختلال خوردن یا اختلال بلع در سنین سالمندی شایع است اما اختلال خوردن در کودکان و نوزادان و همچنین مشکل اختلال بلع در نوجوانان نیز مشاهده می شود. اختلال خوردن در هر گروه دلایل متفاوتی می تواند داشته باشد.

سبب شناسی اختلالات خوردن؛ چه عاملی باعث ایجاد اختلال در خوردن می‌شود؟

اختلال خوردن در گروه های سنی مختلف دلایل متفاوت دارد. سبب شناسی اختلالات خوردن در نوزادان معمولا به تولد زود هنگام که جنین به میزان کافی و لازم رشد نکرده است و یا آسیب هایی که در دوران جنینی و یا هنگام تولد ممکن است برای نوزاد ایجاد شود، برمی‌گردد. علاوه بر این، وزن کم نوزاد یا بروز موارد آسیب زننده ای مثل تشنج می تواند در روند مکیدن و شیر خوردن نوزاد و در نتیجه رشد کلی نوزاد اختلال ایجاد کند. اختلال خوردن در کودکان نیز می تواند از آسیب های دوران جنینی مثل در معرض مواد شیمیایی قرار گرفتن، ضربه و تروما به مادر در دوران بارداری و یا عوامل حین تولد مثل زایمان سخت ناشی شود. علاوه بر موارد یاد شده عواملی مثل فلج مغزی، شکاف لب و کام، تشنج، آسیب به سر، تومورهای مغزی و مشکلات حسی خصوصا حس دهانی از عوامل اختلال خوردن در کودکان و همچنین اختلال خوردن در نوجوانان است.
در بزرگسالان سبب شناسی اختلالات خوردن به گروه های زیر تقسیم بندی می شود:
•    سکته های مغزی
•    بیماری های سیستم مغز و اعصاب مانند پارکینسون، آلزایمر، ام اس و ...
•    تومورهای سر و گردن
•    تومورهای حلق و حنجره
•    تومورهای دهان خصوصا تومورهایی که عضله زبان را درگیر می کنند.
•    جراحی های سر و گردن
•    بد عملکردی های سیستم گوارشی مثل رفلاکس که معمولا احساس حالت تهوع حین غذا خوردن را ایجاد می کند.
•    بیماری هایی که موجب اختلال در هوشیاری بیمار می شوند مثل بهم خوردن تعادل الکترولیت های بدن
•    بیماری های نوروپاتی و مایوپاتی
•    فلجی تارهای صوتی
•    برخی درمان های تهاجمی مثل رادیوتراپی
•    سالمندی

اختلال در خوردن را با چه نشانه هایی بشناسیم؟

از جمله مهم ترین نشانه های اختلال در خوردن، عبارتند از:

•  سرفه حین و بعد از قورت دادن غذا
• احساس چسبیدن غذا به گلو
• سرفه و خفگی حین غذا خوردن
• احساس پایین نرفتن غذا از گلو
• کاهش اشتها
• سو تغذیه و دهیدراسیون( کاهش آب بدن)
• احساس حالت تهوع حین غذا خوردن
• ناتوانی در بلعیدن بعضی بافت های خاص
• نگه داشتن طولانی مدت لقمه غذا در گلو

آیا انواع اختلالات خوردن را می‌شناسید؟

    اختلال خوردن مدل های مختلفی دارد. در بعضی موارد اختلال خوردن در مرحله دهانی و عملکردهای مرتبط با دهان صورت می گیرد. مثلا فرد قادر به جویدن صحیح و حرکت دادن زبان نمی باشد و یا ممکن است غذا را طولانی مدت در دهان نگه دارد. 
در برخی از افراد اختلال خوردن در مرحله حلقی خود را نشان می دهد. در چنین حالتی ممکن است فرد توانایی عبور دادن غذا از حلق به مری را نداشته باشد و غذا در فضای حلق باقی بماند و فرد احساس چسبیدن غذا به گلو و پایین نرفتن غذا از گلو داشته باشد. در برخی موارد لقمه غذایی بجای عبور از مسیر گوارشی وارد نای و فضای ریه ها می شود و باعث عفونت ریه می شود.
 گاهی اختلال در خوردن در سطح مری اتفاق می افتد و اسفنگترهای مری به خوبی برای عبور غذا باز نمی شوند و در نتیجه فرد برگشت غذا به سمت بالا و احساس حالت تهوع حین غذا خوردن را تجربه می کند.
    اختلال خوردن در بافت های غذایی خاص نیز ممکن است رخ دهد. برای مثال بعضی افراد خصوصا بیمارانی که عملکرد اسفنگترهای حلقی-مری مشکل دارد و یا ضعف عضلانی شدید دارند در بلع جامدات مشکل دارند. همچنین بر خلاف تصور عموم که فکر می کنند بلع مایعات آسان است، برخی بیماران به شدت از اختلال بلع مایعات رنج می برند و در حین خوردن مایعات خصوصا مایعات رقیق دچار سرفه و یا حتی در موارد شدید خفگی می شوند.
    یک نمونه دیگر از انواع اختلالات خوردن به مسائلی مانند سطح هوشیاری و آمادگی فرد برای تغذیه از راه دهان برمی گردد. به طور مثال در بیمارانی که به دلایل مختلف میزان سطح هوشیاری نوسان دارد ممکن است تغذیه از راه دهان برای بیمار خطرناک باشد.

آیا اختلال در نوشیدن و خوردن درمان دارد؟

خوشبختانه اختلال بلع یا اختلال خوردن درمان دارد. درمان اختلال خوردن به عوامل متعددی بستگی دارد. در واقع بر اساس فاکتورهایی مثل نیاز به درمان های پزشکی، جراحی، سطح هوشیاری و همکاری بیمار، نوع اختلال خوردن، شرایط جسمی بیمار و همچنین نوع مشکل بیمار، راه های درمان اختلال خوردن متفاوت خواهد بود. فرد کلیدی در درمان اختلال خوردن، درمانگر بلع است. درمانگر بلع آسیب شناس گفتار و زبان و بلعی است که در درمان اختلال خوردن مهارت و تجربه کافی دارد. البته باید توجه داشت که گاهی درمان اختلال خوردن تیمی است و ممکن است درمان های پزشکی و یا جراحی ارجحیت داشته باشد. راه های درمان اختلال خوردن شامل درمان های سنتی، دستورزی ها، تمرینات و مانورهای درمانی و همچنین درمان های مدرن که شامل الکتروتراپی با استفاده از دستگاه هایی مانند وایتال استیم می باشد.

نتیجه گیری

اختلال خوردن یکی از اختلالات ناشناخته اما رایج خصوصا در سنین سالمندی برای عموم مردم است. اختلال خوردن گروه‌های سنی مختلف را درگیر می‌کند. اختلال خوردن در کودکان، نوجوانان، سالمندان و حتی در نوزادان رخ می‌دهد. سبب شناسب اختلال خوردن بر اساس گروه‌های سنی متفاوت است. برخی از علت‌های اختلال بلع در یک گروه سنی نقش پررنگ‌تری دارند. به طور مثال ابتلای به اختلال بلع در گروه سالمندی به دلیل سکته مغزی بسیار شایع است.

اختلال خوردن با انواع مختلفی بروز می‌یابد. برخی از بیماران مشکلاتی در مدیریت مایعات دارند که به آن اختلال بلع مایعات می‌گوییم. برخی دیگرهم نقایص مانند چسبیدن غذا به گلو و پایین نرفتن غذا از گلو را نشان می‌دهند که نشان از اختلال بلع حلق است. درمان اختلال خوردن نیازمند توجه به چند فاکتور است. فقط یکی از فاکتورها درمان اختلال خوردن توسط متخصص مربوطه است. بقیه موارد ممکن است شامل توجه به عواطف، خلقیات، هوشیاری و همکاری بیمار باشد. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. اینجا در تیم ایران مد اس ال پی برای درمان اختلال خوردن همراه شما خواهیم بود.

سوالات متداول شما

اگر اختلال خوردن درمان نشود چه عواقبی برای بیمار خواهد داشت؟

در صورت عدم درمان اختلال خوردن، عفونت ریه، سوء تغذیه، کاهش آب بدن، کاهش سطح هوشیاری، خفگی و حتی مرگ محتمل است.

چند درصد از بیماران مبتلا به اختلال خوردن امکان درمان شدن دارند؟

طبق مطالعات میدانی انجام شده توسط گروه ما امکان رفع علائم اختلال خوردن در حدودا 86 درصد از بیماران وجود دارد.