انسداد مزمن ریه چیست؟

انسداد مزمن ریه چیست؟ انسداد مزمن ریه (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) یا(COPD)  به گروهی از بیماری‌های تنفسی مزمن گفته می‌شود. بیماری‌هایی مانند برونشکتازی، آمفیزم، آسم و برونشیت در طبقه بیماری مزمن انسدادی ریه قرار می‌گیرند. درCOPD، دستگاه تنفسی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. جریان هوا به علت انسداد یا تنگی منتشر در راه‌های هوایی، محدود می‌شود و فرد دچار مشکلات تنفسی می‌گردد. COPD  به طور تدریجی باعث تخریب بافت ریه شده و می‌تواند تاثیرات جدی بر روی کیفیت زندگی فرد داشته باشد.  در موارد شدید، فرد ممکن است به مشکلات تنفسی شدیدی مبتلا شود و نیاز به مراقبت پزشکی و بستری در بیمارستان داشته باشد.  برای تشخیص بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، پزشک شما ممکن است برای انجام تست‌ها و مطالعاتی چون آزمایش توالی عملکرد ریوی، اکسیمتری و تصویربرداری اقدام کند. همچنین آزمایش خون می‌تواند به پزشک اطلاعاتی درباره سطح اکسیژن و دیگر پارامترهای خونی مانند سطح CO2 و pH بدهد. این آزمایش می‌تواند در تشخیص COPD و تعیین شدت آن مفید باشد.
درمان COPD به منظور کنترل علائم، بهبود کیفیت زندگی و کاهش پیشرفت بیماری انجام می‌شود. این درمان شامل استفاده از داروهای ضد التهاب و برونشودیلاتورها، تنفس مکانیکی در موارد شدید، تمرینات تنفسی و توانبخشی، تغییرات در سبک زندگی مانند قطع کامل سیگار، دریافت رژیم غذایی برای بیماری انسداد مزمن ریه و در موارد پیشرفته‌تر، عمل جراحی می‌شود. 

بیماری مزمن انسدادی ریه در چه افرادی شایع است؟

بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) در سراسر جهان شایع است و به طور عمده در افرادی که با دخانیات (سیگار، سیگارهای الکترونیکی و دیگر مواد مشابه) تماس داشته‌اند، بیش‌تر مشاهده می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند مصرف سیگار به شکل قابل توجهی سبب افزایش خطر ابتلا به COPD می‌شود. تنفس هوای آلوده، مواد آلاینده و شیمیایی مانند دود صنعتی در محیط کار می‌تواند بر سلامت ریه تأثیر منفی داشته باشد و خطر ابتلا به COPD را افزایش دهد.
داشتن سابقه خانوادگی COPD  از دیگر مواردی است که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد. برخی از افراد از نظر ژنتیکی یا آناتومیکی بیش‌تر از سایرین مستعد ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه هستند. بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) ممکن است با علائم و نشانه‌هایی چون تنگی نفس، سرفه مزمن، افزایش تولید خلط و صداهای تنفسی غیرطبیعی همراه باشد. 

رژیم غذایی مناسب برای بیماری انسداد مزمن ریه چیست؟

رژیم غذایی مناسب برای بیماران مزمن انسدادی ریه (COPD) می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و مدیریت علائم آن‌ها کمک کند. مصرف مواد غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توانند به مقابله با آسیب‌های اکسیداتیو در ریه‌ها کمک کنند. میوه‌ها و سبزیجات تازه، مانند توت‌ها، پرتقال، بروکلی و اسفناج، منابع خوبی از آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. اسیدهای چرب امگا-۳، مانند اسید دوکوزاهگزانوئیک (DHA) و اسید ایکوزاپنتانوئیک (EPA) که در ماهی‌های چرب مانند ماهی سالمون، ماهی تون و ساردین وجود دارد، به بهبود التهاب ریوی و عملکرد ریه کمک می‌کنند. مواد غذایی پروتئینی مانند گوشت سفید، مرغ، ماهی، تخم مرغ و لبنیات کم چرب، منابع خوبی از پروتئین با کیفیت هستند که برای تقویت عضلات تنفسی و بهبود عملکرد ریه مهم هستند. مصرف بیش از حد چربی‌های اشباع شده و ترانس می‌تواند التهاب ریوی را تشدید کند. به جای آن‌ها، چربی‌های نشاسته‌ای مفید مانند روغن‌های گیاهی (مانند روغن زیتون و روغن کانولا) را ترجیح دهید. مصرف مقدار کافی آب برای حفظ رطوبت ریه بسیار ضروری است.

اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) چگونه است؟

بلعیدن غذا پروسه پیچیده‌ای دارد که نیازمند هماهنگی عضلات و اعصاب مختلفی می‌باشد. همچنین برای اینکه بتوانیم بلع ایمن داشته باشیم دو سیستم تنفس و بلع باید کاملا هماهنگ با هم ایفای نقش کنند. هماهنگی این دو سیستم به شکلی است که هنگام خوردن غذا یا مایعات (فرایند بلع)، تنفس برای زمان کوتاهی (حدودا یک تا یک و نیم ثانیه) قطع می‌گردد. در این لحظه مسیر هوایی به طور کامل بسته شده تا غذا وارد مری شود و به سمت ریه راه پیدا نکند. بیماری‌هایی که عضلات و سیستم تنفسی را درگیر می‌کنند می‌توانند هماهنگی سیستم بلع و تنفسی را مختل کنند. لازم به ذکر است اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) می‌تواند خود علت زمینه‌ای دیگری داشته باشد. در واقع گاهی مشکل بلع غذا و آسپیراسیون ناشی از بیماری انسداد ریوی نیست. اما باید بدانید مشکل بلع بیماران (COPD) صرف نظر از نوع و علت پدید آورنده آن به دلیل تشدید مشکلات سیستم تنفسی در این گروه نیازمند پیگیری اورژانسی است. درمان اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) چند رشته‌ای است. گفتاردرمان کلیدی‌ترین نقش را در روند درمان بر عهده دارد. اما بر حسب نیاز و شرایط بیمار سایر متخصصین مانند فیزیوتراپ، کاردرمان، متخصص تغذیه، پرستار و پزشک ممکن است به تیم اضافه شوند.

آسپیراسیون چیست؟

آسپیراسیون یک مشکل رایج در حوزه پزشکی است که معمولاً به موقعیتی اشاره دارد که مواد غذایی، مایعات، یا جسم‌های خارجی وارد راه هوایی می‌شوند. این مواد می‌توانند به راه هوایی اصلی (تراشه‌هایی که به ریه‌ها می‌رسند) وارد شوند یا در شاخه‌های راه هوایی کوچک‌تر گیر کنند. آسپیراسیون می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. وقتی مواد خارجی به ریه‌ها وارد می‌شوند، می‌توانند عفونت‌های ریه، تنگی نفس و کاهش سطح اکسیژن خون را به همراه داشته باشند. با توجه به جدیت و شیوع این مشکل، آشنایی با علایم اولیه آسپیراسیون و روش‌های دستیابی به کمک‌های اولیه مناسب، می‌تواند زندگی و سلامتی فرد مبتلا را نجات دهد. علائم اولیه آسپیراسیون ممکن است متنوع باشند و بستگی به عامل وارد شونده و جریان آن داشته باشد. اما در برخی موارد، علائمی چون سرفه ناگهانی و شدید پس از بلع مواد خوراکی یا مایعات، تنگی نفس، تغییر در صدای تنفسی و درد در قفسه سینه می‌تواند نشان‌دهنده آسپیراسیون باشند.
آسپیراسیون مواد به ریه‌ها می‌تواند باعث عفونت‌های تنفسی متعددی شود. این عفونت‌ها ممکن است شامل تب، سرفه، خلط، تنگی نفس و دیگر علائم مشابه باشند. لازم به ذکر است گاهی آسپیراسیون نشانه آشکاری ندارد و بسیار خطرناک است. به این نوع آسپیراسیون، آسپیره خاموش می‌گوییم. آسپیراسیون ممکن است به علت عوامل مختلفی رخ بدهد که  مشکل بلع غذا و دیسفاژی در راس آن است. اصلاح مشکلات بلع از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری و مدیریت آسپیراسیون است. گفتار درمانگران با تقویت عضلات بلع، تمرینات تنفسی و اصلاح بافت غذایی و پوزیشن تغذیه می‌توانند این مشکل را بهبود ببخشند.

مشکل بلع بیماران COPD چه نشانه‌هایی دارد؟

علائم مشکل بلع بیماران COPD با نشانه‌های بیماری مزمن انسداد ریه همپوشانی زیادی دارد. به همین علت معمولا تشخیص اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) پیچیده است. از مهم‌ترین علائم اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن COPD می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• شدت گرفتن سرفه بیمار خصوصا حین خوردن غذا یا نوشیدن مایعات
• خس خس سینه و افزایش ترشحات 
• تب و تعریق
• کاهش سطح هوشیاری و ضعف و بیحالی 
• دشواری در بلع 
• بلع دردناک
•  احساس گیر کردن غذا در گلو
• تغییر کیفیت صدا بعد از خوردن غذا

سخن آخر

اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) از مهم‌ترین نگرانی‌های سیستم درمان است چراکه بیمار را در معرض خطرات جدی قرار می‌دهد. بیماری مزمن انسدادی ریه مجموعه‌ای از بیماری‌ها است که موجب محدودیت در تبادل هوای ریه‌ها می‌شود. مشکلات تنفسی ناشی از بیماری مزمن انسدادی ریه می‌تواند عملکرد بلع فرد را تحت تاثیر قرار دهند و منجر به مشکل بلع بیماران COPD شود. دشواری در بلع و دیسفاژی در این بیماران با به همراه داشتن پیامدهایی چون پنومونی آسپیریشن، سوء تغذیه و کم آبی باعث تشدید مشکلات تنفسی می‌شود. چنانچه این وضعیت اورژانسی به خوبی مدیریت نشود، تهدید کننده حیات بیمار خواهد بود. درمان  اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) اغلب به شکل تیمی بوده و به یک گروه حرفه‌ای و چند رشته‌ای نیاز دارد. آسیب شناس گفتار، زبان و بلع مهم‌ترین نقش را در تیم درمان اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) ایفا می‌کند. انتخاب گفتاردرمان با تجربه به شما کمک می‌کند با اطمینان و به بهترین شکل اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) را پشت سر بگذرانید. در صورت داشتن سوالات بیش‌تر می‌توانید به شکل تلفنی، آنلاین یا حضوری با درمانگران مجموعه ایران مد اس ال پی در ارتباط باشید. 

سوال1. برای بیماری که دچار بیماری مزمن انسدادی ریه و اختلال بلع شده است، درمان کدام اولویت دارد؟
با توجه به اینکه پیامدهای مشکل بلع غذا ناراحتی‌های تنفسی بیمار را دوچندان می‌کند، درمان این دو اختلال باید از ابتدا همسو با هم آغاز شود. درمان‌های توانبخشی جهت بهبود عملکرد بلع در کنار درمان‌های پزشکی که به بهبود COPD می‌ا‌نجامند، بهترین نتیجه درمان را در پی خواهند داشت.
سوال 2. آیا اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) قابل درمان است؟
اختلال بلع در بیماری انسداد ریوی مزمن (COPD) اگر به موقع شناسایی شود قابل درمان است. با مدیریت مناسب و تشخیص ماهیت اختلال بلع، اغلب افرادی که به این اختلال دچار شده‌اند بعد از گذشت یک دوره درمان بهبود میابند. 

منابع:
Aspiration Pneumonia and Dysphagia in the Elderly.
Aspiration Pneumonia: A Review of Modern Trends.
Pharmacological Management of Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Pathogenesis of COPD