فرآیند بلعیدن به چه صورت اتفاق می افتد؟

غذا خوردن مهم ترین عملی است که انسان ها و سایر موجودات جهت بقا خود انجام می دهند. عمل بلعیدن در انسان بسیار پیچیده و مستلزم هماهنگی ساختارها و اعصاب بسیاری از جمله اعصاب و عضلات حلق می باشد. از وقتی که انسان تصمیم به خوردن یا آشامیدن چیزی می گیرد، فرآیند بلع آغاز می شود. در واقع با تصمیم گیری ما، مغز وارد عمل شده و برای دریافت یا فرستادن اطلاعات آماده می شود. وقتی که لقمه را دهان می گذاریم عضلات فک و آرواره ها به کمک دندان ها و زبان غذا را خورد و نرم می کنند. عضله زبان مخصوصا ریشه زبان به همراه اسفنگترهای حلقی با انقباض خود غذا را به سمت حلق سوق می دهند و در این حین عضلات نرمکام راه ورود غذا به بینی را مسدود و عضلات بالابرنده حنجره به همراه اپیگلوت مسیر هوایی را می بندند و از آسپیراسیون جلوگیری می کنند. سپس در مرحله بعد که خیلی سریع و غیرارادی صورت می گیرد غذا با باز شدن دریچه فوقانی مری به نام کریکوفارینژیوس به مری و سپس با باز شدن دریچه پیلور به معده منتقل می شود.

چرا حلق مهم است؟

آناتومی حلق به این صورت است که هم در مسیر تنفس و هم مسیر بلعیدن است اما در هر دو مورد نقش های متفاوتی را اجرا می کند. حفره حلق شامل عضلاتی است که به صورت پویا برای بلعیدن، تنفس و صداسازی هماهنگ می‌ شوند. فضای حلق در هنگام تنفس گشاده می شود تا تنفس را تسهیل کند در حالی که در حین بلعیدن تنگ می شود تا غذا را به مری انتقال دهد. با توجه به نقش مهمی که حلق و عضلاتش در این سه عملکرد ایفا می کنند، بدیهی است که اختلال در عملکرد حلق منجر به اختلال بلع، مشکلات تنفسی و یا حتی گفتاری شود.
در بین این سه عملکرد، نقش حلق و عضلات مرتبط به آن در بلع بسیار مهم و حیاتی است چرا که اختلال در عملکرد حلق در فرآیند بلعیدن نه تنها موجب ناتوانی در بلعیدن غذا و مایعات می شود بلکه به تبع آن ممکن است مشکلات تنفسی و عفونت ریوی در اثر آسپیراسیون ایجاد شود. آسپیراسیون نشت مواد غذایی به ریه است که می تواند باعث مشکلات متعددی مانند عفونت دستگاه تنفسی و کاهش سطح هوشیاری شود. علاوه بر آسپیراسیون، اختلال در عملکرد حلق، بلعیدن افراد را با دشواری روبرو می کند و باعث می شود که فرد نتواند با یکبار بلعیدن، غذا را به سمت مری هدایت کند. در نتیجه فرد احساس گیر کردن غذا در گلو می کند و یک لقمه را چند بار می بلعد. در برخی از موارد نیز بلع های چندگانه تاثیری نداشته و فرد همچنان احساس باقی ماندن غذا در گلو می کند.
به دنبال گیر کردن غذا در گلو، بدن به منظور جلوگیری از ورود مواد غذایی به ریه و ایجاد آسپیراسیون، واکنش محافظتی نشان می دهد و با فعال شدن رفلکس گگ یا تهوع، عق زدن در حین غذا خوردن اتفاق می افتد. اگر این اتفاق به دفعات زیاد رخ دهد باعث بهم ریختگی عملکرد حسی حلق نیز خواهد شد. با توجه به مطالب گفته شده می توان نتیجه گرفت که عملکرد فضای حلق نه تنها باعث حفظ ایمنی ریه ها می شود بلکه در کیفیت غذا خوردن ما نیز نقش بسیار مهمی دارد.

چه عواملی باعث اختلال در عملکرد حلق می شوند؟

علت اختلال در عملکرد حلق عوامل زیادی می تواند باشد. گاهی این عوامل می تواند به علت غیر طبیعی بودن ساختار حلق باشد مانند:
    آبسه
    التهاب لوزه سوم
    التهاب فضای حلق
    تومورهای حلقی
    وجود پلیپ در فضای نازوفارنکس( فضای بین بینی و حلق)
    شکاف های کامی
گاهی اختلال در عملکرد حلق به علت عفونت در فضای حلق ایجاد می شود و در برخی موارد نیز جراحی هایی که در ناحیه سر و گردن صورت می گیرد می تواند در عملکرد طبیعی عضلات حلق اختلال ایجاد کند. سکته های مغزی نیز از عوامل مهم اختلال در عملکرد حلق هستند.

اختلال در عملکرد حلق چه نشانه هایی دارد؟

•    اختلال بلع و ناتوانی در غذا خوردن
•    احساس باقی ماندن غذا در گلو
•    پاک کردن مکرر گلو
•    گیر کردن غذا در گلو
•    سرفه کردن حین غذا خوردن
•    جمع شدن بزاق در فضای پشت حلق به علت ناتوانی در بلعیدن موثر بزاق
•    آسپیراسیون( رفتن غذا به سمت ریه)
•    عق زدن در حین غذا خوردن
•    احساس درد حین غذا خوردن
•    کاهش وضوح گفتار فرد خصوصا در صداها و کلماتی که از فضای حلق تولید می شوند.

درمان اختلال در عملکرد حلق چگونه است؟

برای درمان اختلال در عملکرد حلق لازم است که تست های تشخیصی و ارزیابی های لازم جهت پی بردن به ماهیت اختلال حلق انجام دهیم. تست های تشخیصی با توجه به صلاحدید پزشک می تواند شامل آزمایش خون، سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی و آندوسکوپی باشد. سایر تست ها شامل ارزیابی های عملکردی و معاینات بالینی است. چنانچه نتایج بررسی ها علت اختلال در عملکرد حلق را مسائلی مانند تومورهای حلقی نشان دهد اقداماتی مانند جراحی، شیمی درمانی و یا پرتو درمانی و یا سایر درمان های دارویی انجام خواهد شد. در صورتی که عضلات حلق به علت عواملی مانند عفونت به درستی عمل نکنند ممکن است پزشک داروهای ضد التهابی و آنتی بیوتیک تجویز کند.
همانطور که پیشتر گفته شد اختلال در عملکرد حلق همیشه به دلایلی مانند نقص های ساختاری نیست. گاهی عواملی مانند سکته های مغزی موجب اختلال در عملکرد حلق می شوند که در چنین مواردی معمولا آسیب شناس گفتار و زبان در ارزیابی و درمان موثر اختلال در عملکرد حلق و درمان اختلال بلع ناشی از آن نقش خواهد داشت.

نتیجه گیری

اختلال در عملکرد حلق از مشکلاتی است که می تواند به دلایل ساده ای مانند التهاب لوزه های کامی تا دلایل مهم تری مانند تومورهای مغزی ایجاد شود. این اختلال می تواند در صحبت کردن، تنفس و بلع افراد مشکلات جدی ایجاد کند. به طور مثال فرد احساس گیر کردن غذا در گلو داشته باشد یا احساس باقی ماندن غذا در گلو بعد از غذا خوردن داشته باشد. این اختلال حتی می تواند مشکلات حسی مانند عق زدن در حین غذا خوردن ایجاد کند. شناسایی علت این مشکل و طرح ریزی درمان آن با انجام تست ها و ارزیابی های بالینی تحت نظر پزشک یا درمانگرانی مانند آسیب شناس گفتار و زبان یا گفتاردرمانگر انجام خواهد شد. تیم ایران مد اس ال پی با بهره گیری از تجهیزات مدرن و دارا بودن درمانگرانی با تجربه و فعال در بیمارستان های تهران بهترین درمان ها را برای درمان اختلال در عملکرد حلق و اختلالات بلع ناشی از آن به مراجعه کنندگان ارائه خواهد داد.

سوالات متداول شما

سوال. آیا تومورهای حلقی خطرناک هستند؟

 تومورهای حلقی می توانند خوش خیم یا بد خیم باشند. ماهیت تومورهای حلقی با انجام تست های پاتولوژی مشخص خواهد شد. تومورهای خوش خیم معمولا به درمان خوب پاسخ می دهند اما تومورهای بدبخیم ممکن است به درمان پاسخ ندهند. به صورت کلی حضور تومور در انسان خطرناک است.

سوال. آیا برای اختلال در عملکرد حلق درمان خانگی وجود دارد؟

گاهی تمرین هایی که برای بیمار قابل انجام باشد و آسیب زننده نباشد تحت نظر و آموزش درمانگر می تواند در منزل انجام شود.

سوال. آیا بروز نشانه‌های اختلال در عملکرد حلق جز اورژانس پزشکی محسوب می‌شوند؟

 اختلال بلع و ناتوانی در غذا خوردن، احساس باقی ماندن غذا در گلو، پاک کردن مکرر گلو، گیر کردن غذا در گلو، سرفه کردن حین غذا خوردن، جمع شدن بزاق در فضای پشت حلق به علت ناتوانی در بلعیدن موثر بزاق، آسپیراسیون (رفتن غذا به سمت ریه)، عق زدن در حین غذا خوردن، احساس درد حین غذا خوردن علائمی هستند که در صورت نادیده گرفته شدن می‌توانند فرد را در معرض خفگی، عفونت و مرگ قرار دهند. بنابراین بله؛ بروز علائم اختلال در عملکرد حلق جز اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.