اختلال بلع چیست؟ و چه محدودیت هایی برای تغذیه دهانی ایجاد می‌کند؟

اختلال بلع یا دیسفاژی از جمله مشکلاتی است که افراد را درسنین مختلف از نوزادی و کودکی تا سالمندی درگیر می کند. دیسفاژی به صورت عدم توانایی در خوردن غذا و مایعات خود را نشان می دهد و به دلایل مختلفی مانند بیماری های مربوط به سیستم مغز و اعصاب، سرطان های سر و گردن، جراحی های سر و گردن، آسیب به مغز، سکته های قلبی و مغزی، عفونت و یا حتی بیماری های داخلی ممکن است ایجاد شود. 
از نشانه های این اختلال این است که فرد حین غذا خوردن سرفه می کند یا احساس خفگی و گیر کردن غذا در گلو دارد. مهم ترین عارضه ای که این اختلال ایجاد می کند عفونت ریوی و مشکلات تنفسی است که ممکن است باعث کاهش سطح هوشیاری فرد و یا حتی مرگ شود. سو تغذیه و دهیدراسیون( کاهش آب بدن) از دیگر مشکلاتی است که در این اختلال برای فرد ایجاد می شود و در این مقاله سعی داریم که بر این دو مشکل و چگونگی مدیریت انها و همچنین توصیه های غذایی در اختلال بلع بپردازیم.

بهترین توصیه های غذایی در اختلال بلع/ نکاتی برای تسریع بهبودی و کمک به درمان!

سوال بسیاری از خانواده هایی که بیمار آنها مشکل بلع دارد، این است که غذای مقوی برای بیمار دارای اختلال بلع، چیست؟ در پاسخ به این سوال افراد باید گفت که رژیم بیمار دیسفاژی طبق پروتکل کارشناسان تغذیه و بلع پیش می رود و حتی از زمانی که بیمار از راه دهان تغذیه نمی کند و در واقع از لوله های تغذیه مثل NGT استفاده می کند تمام ریزمغذی های لازم و گروه های غذایی مورد نیاز را با توجه به مشکل بیمار، دارو ها و نیازهای تغذیه ای به صورت گاواژ دریافت می کند. 
یکی دیگر از نکات حائز اهمیت درتعیین  توصیه های غذایی در اختلال بلع این است که توصیه های غذایی فقط محدود به غذای مقوی برای بیمار دارای اختلال بلع نمی شود و حتی گاهی به صورت پرهیز غذایی در اختلال بلع است. به عنوان مثال در بیمارانی که مشکلاتی مانند دیابت، فشار خون و کلسترول دارند؛ رژیم غذایی پرچرب و پر نمک برای فرد خطرآفرین است. در دیابت و اختلال بلع این چالش بیشتر هم می شود چرا که علاوه بر قند و شکر و مواد غذایی شیرین، کربوهیدرات ها مانند سیب زمینی، نان و برنج و غیره نیز می تواند باعث افزایش قند خون فرد شود. بنابراین پرهیز غذایی در اختلال بلع به عنوان یکی از فاکتورهای مدیریتی و توصیه های غذایی در اختلال بلع در نظر گرفته می شود.
یکی دیگر از فاکتورهای مهم در رژیم بیمار دیسفاژی که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد، بررسی این است که فرد از نظر اختلال بلع در چه مرحله ای قرار دارد و چه نوع بافت و جنسی از مواد غذایی را می تواند دریافت کند. به عنوان مثال بیماری را درنظر بگیرید که به مرحله ای از بهبودی رسیده است که توانایی بلع مواد نرم و پوره شده را دارد اما ممکن است بعضی گروه های غذایی و یا داروها به صورت میکس و پوره شده برای جذب بدن مناسب نباشند.

در چنین شرایطی برای جلوگیری از سوء تغذیه، لازم است که تغذیه دهانی بیمار تا زمانی که توانایی کامل بلع را به دست نیاورده است به تعویق افتد. گاهی بیمار توانایی بلع مایعات را ندارد در این موارد که بیمار در خطر از دست دادن آب بدن است، نیاز به مداخلات درمانی تا کامل شدن بهبودی وجود دارد. با توجه به نکات ذکر شده می توان گفت که پرهیز غذایی در اختلال بلع شامل پرهیز از جنس و بافت مواد غذایی نیز می شود.

توجه به این نکات در تعیین رژیم بیمار دیسفاژی ضروری است!

به صورت کلی می توان گفت که تغییر و اصلاح بافت مواد غذایی و تغییر غلظت مایعات از مهم ترین توصیه های غذایی در اختلال بلع به ویژه در افرادی که ریسک آسپیراسیون دارند، محسوب می شود. یک رژیم مقوی برای بیمار دارای اختلال بلع باید موارد زیر را مد نظر قرار دهد:
    دارا بودن تمام گروه های غذایی شامل پروتئین ها، کربوهیدرات ها، چربی ها و ...
    قرار دادن حجم کافی آب در وعده های گاواژ خصوصا در بیمارانی که دچار کم آبی شده اند.
    مطابقت دادن رژیم غذایی بیمار با کمبود یا زیاد بودن الکترولیت های بدن، به طور مثال در افرادی که آزمایشات آنها کاهش پتاسیم را نشان می دهد استفاده بیشتر از موز یا گوجه فرنگی که مقادیر بالایی از پتاسیم را دارند.
    تعداد و حجم وعده های غذایی و وعده های گاواژ در افردی که لوله تغذیه دارند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
به طور کلی می توان گفت که متخصص تغذیه و پزشک معالج در تعیین موارد نام برده شده نقش بسزایی دارند.
سایر استراتژی ها و توصیه های غذایی در اختلال بلع شامل:
    پوزیشن مناسب نشستن حین غذا خوردن
    تغییر بافت مواد غذایی مطابق با توامندی بیمار
    مانیتور کردن بیمار توسط درمانگر بلع از جهت وضعیت بلع بیمار و توانمندی وی در دریافت مواد غذایی از راه دهان
    مراقبت از نظر وضعیت بهداشت دهان بیمار و توجه به ضد عفونی کردن دهان بیمارانی که تغذیه دهانی ندارند.
    مانیتور کردن وضعیت تغذیه در بیمارانی که کمبود وزن پیدا کرده اند یا آب از دست داده اند.

بافت رژیم بیمار دیسفاژی چگونه باید باشد؟

•    Pureed حالت پوره که برای افردی استفاده می شود که توانایی جویدن و بلع مواد جامد را ندارند، مواد غذایی را برای افراد به صورت نرم و با بافت منسجم در می آورد و باید به گونه ای باشد که آب از بافت پوره شده جدا نشود.
•    Minced حالت له شده نیز برای افرادی که توانایی جویدن ندارند، استفاده می شود. در این حالت نیز باید بافت یکدست و منسجم باشد و به کمی جویدن نیاز داشته باشد.
•    : Dysphagia soft  بافت غذا در این حالت هم میکس شده است اما باید با یک تسهیل کننده مانند مایعات ( سوپ صاف شده، سس و...) نرم تر و راحت تر برای بلعیدن شود. معمولا برای پوره گوشت و مرغ باید از این حالت استفاده کرد.
•    Easy to chew افرادی که در جویدن مشکل دارند یا دندان محدود دارند بافت هایی که نرم و راحت برای جویدن هستند گزینه مناسبی می باشد.
•    بافت های سخت که نیازمند جویدن با فشار بیشتر است.
•    مایعات غلیظ: استفاده از پودرهای غلیظ کننده مایعات ضروری است.
•    مایعات رقیق: برای بیمارانی که کنترل حرکتی شان کمتر کامل است. 

سخن آخر

توصیه های غذایی در اختلال بلع جز مهمترین فاکتورها در بهبودی از دیسفاژی و حتی بیماری های زمینه ای است. به طور مثال در بیمار مبتلا به عفونت بهبودی کامل بدون دریافت مواد غذایی کامل و زیرمغذها میسر نخواهد بود. توصیه های غذایی در اختلال بلع شامل گنجاندن نظرات متخصص تغذیه و گفتاردرمانگر در برنامه غذایی بیمار است. علاوه بر موارد ذکر شده بافت مواد ذکر شده هم در درمان موثر بوده و نیازمند دریافت دستورات گفتاردرمانگر است. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. برای کسب اطلاعات بیشتر به سایر بخش های همین سایت مراجعه بفرمایید. 

سوالات متداول شما

آیا عصاره گوشت و استخوان برای بیمار دارای اختلال بلع مفید است؟

تمامی عصاره ها دارای مواد ارزشمندی هستند که ارزش غذایی آن‌ها بیشتر از سایر مواد مانند کربوهیدرات ها است. اما باید توجه نمود که گنجاندن این مواد در رژیم غذایی بیمار با هماهنگی پزشک معالج و متخصص تغذیه بیمار باشد.

چه زمانی می‌تواند از رژیم خاص خارج شده و به رژیم معمولی بازگردد؟

پس از برطرف شدن اختلال بلع بیمار توان تحمل تمامی مواد غذایی بدون مشکل برای بیمار ممکن خواهد بود. بنابراین رژیم معمولی برای بیمار اختلال بلع یعنی دریافت تمامی بافت های غذاهای غذایی شامل نرم و مایع و پوره و ... است. اما محدودیت ها و پرهیزهای غذایی نظیر اجتناب از مصرف چربی و .... چیزی است که صرفا توسط پزشک و متخصص تغذیه بیمار حذف می‌شود.