اختلال بلع در کودکان به چه شکل است؟

اختلال بلع کودکان هر ساله تعداد زیادی کودک را در دنیا تحت تاثیر قرار می‌دهد. نرخ بالای اختلال بلع (دیسفاژی) اغلب در کودکانی با آسیب سیستم تنفسی فوقانی، سندروم‌ها، ناهنجاری‌های سیستم عصبی مرکزی، تاخیرهای رشدی و نوزادان نارس گزارش شده است. فرایند بلع، عملی ظریف و پیچیده است که به هماهنگی عصبی عضلانی بالایی نیاز دارد و بدیهی است که هر گونه اختلال و بدعملکردی در سیستم عصبی یا عضلات باعث به وجود آمدن انواع اختلالات بلع در هر سنی از نوزادی تا پیری خواهد شد. اختلال بلع کودکان یکی از نگران کننده‌ترین مشکلات حیطه پزشکی است چراکه سال‌های اولیه زندگی کودک زمان طلایی تکامل محسوب می‌شوند و قابل جبران نیستند. تغذیه کودکان علاوه بر نقش پررنگی که در میزان رشد جسمی و شناختی کودک دارند، خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن را نیز کاهش می‌دهند. حال آنکه تغذیه مناسب در گرو دو عامل است. اول، تهیه غذای سالم و متناسب برای کودک و عامل دوم توانایی بلع ایمن تا از طریق آن کودک بتواند مواد غذایی را از دهان به معده وارد کند. اختلال بلع کودکان به بروز هر گونه اختلال یا دشواری در انتقال غذا از دهان به فضای حلق، مری و سپس معده اطلاق می‌گردد. اختلال بلع کودکان با علائم مختلفی شناسایی می‌شود که در ادامه به آن می‌پردازیم.

علائم اختلال بلع کودکان را بشناسید و به آن اهمیت دهید!

علائم اختلال بلع کودکان و همچنین روش‌های گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن، با افزایش سن تغییر می‌کند. در نوزادان مواردی مانند سرعت مکیدن کم، هماهنگی ضعیف در مکیدن و بلع، سرفه، کبودی رنگ پوست حین شیر خوردن و عدم وجود رفلکس‌های دهانی از نشانه های دیسفاژی یا همان اختلال بلع است. در کودکان بزرگ‌تر مواردی مثل عدم وزن‌گیری یا عدم موفقیت در رشد کافی، بالا آوردن غذا به شکل مکرر، ناتوانی در جویدن مواد غذایی، گیر کردن غذا در گلو (بیش از حد نرمال)، بیرون ریختن غذا از دهان، ناتوانی در نگه داشتن غذا در دهان و سرفه هنگام غذا خوردن از رایج‌ترین نشانه‌های اختلال بلع در کودکان است و نیاز به ارزیابی جامع دارد. معمولا خانواده ها در مورد اختلال بلع کودکان چنین گزارش می‌کنند که بالا آوردن غذا در تقریبا در تمام وعده ها رخ می‌دهد. ناتوانی در جویدن مواد غذایی خاص مثل بافت های سفت، عق زدن حین قورت دادن و گیر کردن غذا در گلو به گونه ای که رنگ پوست کودک سیاه و کبود می‌شود از گزاره های رایج بیان شده توسط مادرها هستند.

سرفه هنگام غذا خوردن ناشی از چیست؟

سرفه یکی از مهم‌ترین واکنش‌های دفاعی بدن است. این رفلکس غیر ارادی باعث پاک‌سازی مسیر تنفسی از ورود هر گونه مواد خارجی به ریه‌ها می‌شود. سرفه موثر با ایجاد فشار هوا ، می‌تواند باعث بیرون آمدن محرک خارجی شده و خطر نشت مواد به سمت مسیر تنفسی را کاهش دهد. اگر کودک شما هر از گاهی سرفه می‌کند این یک واکنش طبیعی است اما اگر سرفه هنگام غذا خوردن مکررا تکرار شود، باید آن را جدی بگیرید. سرفه‌های مکرر حین خوردن یک وعده غذایی یا در وعده های پشت سر هم نشان دهنده ورود بخشی از مواد غذایی به سمت مسیر تنفسی بوده و یکی از مهم‌ترین علائم اختلال بلع است. اگر کودک سرفه موثر نداشته باشد یا حجم مواد غذایی وارد شده به ریه زیاد باشد که با سرفه کودک نتواند آن را خارج کند آسپیراسیون اتفاق میافتد و به مرور کودک درگیر عفونت شدید ریوی می‌شود که یک وضعیت اورژانسی و خطرناک است. لذا والدین باید نسبت به این نشانه‌ها آگاه باشند و در صورت مشاهده سرفه مداوم در کودک حین خوردن غذا یا مایعات، جهت انجام ارزیابی‌های بیش‌تر به آسیب شناس گفتار، زبان و بلع مراجعه کنند.

ناتوانی در جویدن مواد غذایی در کودکان چگونه باعث اختلال بلع می‌شود؟

عمل بلع شامل سه مرحله اصلی دهانی، حلقی و مروی است. در اولین مرحله بلع که به شکل ارادی آغاز می‌گردد، کودک باید غذا را در دهان نگه داشته و کاملا آن را بجود تا غذا با بزاق دهان ترکیب، و به قطعات کوچک تبدیل شود. بعد از آن لقمه غذا آماده وارد شدن به حلق و شروع فاز حلقی می‎شود. عمل جویدن فرایندی پیچیده است که به هماهنگی عضلات درگیر در بلعیدن، زبان و اعصابی که این عضلات را عصب دهی می‌کنند نیاز دارد. اگر کودک به دلایلی چون مشکلات حسی دهانی یا ضعف عضلانی و... نتواند غذا را به خوبی بجود اولین مرحله بلع با چالش مواجه می‌شود. بروز مشکل در فاز دهانی حلق بر دیگر مراحل بلع نیز تاثیرگذار است و ریسک ابتلا به آسپیراسیون را در کودک افزایش خواهد داد.

گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن شامل چه اقداماتی است؟

در روند ارزیابی و درمان اختلال بلع کودکان،گفتاردرمان وظیفه اصلی را بر عهده دارد. سایر متخصصین شامل پزشک کودکان، دندان پزشک، متخصص تغذیه، متخصص ریه، کاردرمان و فیزیوتراپ هستند که بسته به نیاز کودک به تیم درمان اضافه می‌گردند. با ارزیابی جامع این گروه می‌توان یک رویکرد یکپارچه انجام داد که شامل نظرات همه متخصصان گروه باشد. بعد از ارزیابی جامع فیزیولوژی بلع کودک توسط گفتاردرمان و مشورت با سایر اعضای تیم، گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن آغاز می‌شود. گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن با توجه به نوع اختلال بلع و آستانه تحمل کودک متفاوت است و معمولا شامل تمرینات تقویت عضلات بلع، افزایش هماهنگی بلع و تنفس و نیز تغییر بافت و حجم غذای دریافتی یا ارائه پوزیشن‌های مناسب تغذیه تا رسیدن به بلع ایمن است.

سخن آخر

گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن کارآمدترین روش درمان دیسفاژی کودکان است و می‌تواند فرصت تجربه تغذیه مناسب و لذت‌بخش را به کودک برگرداند و کیفیت زندگی کودک و خانواده را افزایش دهد. اختلال بلع کودکان به لحاظ ماهیت و همچنین حساسیت بالای درمان متفاوت از دیسفاژی بزرگسالان است. بنابراین خانواده باید جهت گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن، با دقت از گفتاردرمانی کمک بگیرند که در حیطه درمان اختلال بلع کودکان آموزش دیده باشد و به روش‌های درمان علمی و نوین مسلط باشد تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن به نتیجه مطلوب دست یابند. درمانگران تیم ایران مد اس ال پی با سابقه کاری درخشان در بیمارستان‌های معتبر تهران و سال‌ها تجربه ارائه خدمات هوم ویزیت به کودکان بهترین گزینه برای حل مشکل اختلال بلع کودک شما خواهند بود. جهت کسب اطلاعات بیش‌تر می‌توانید با شماره‌های درج شده در سایت تماس بگیرید.

سوالات متداول شما

آیا گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن در بیمارستان ها انجام می‌شود؟

گفتاردرمانی کودک برای غذا خوردن تنها در بیمارستان ها انجام نمی‌شود بلکه اغلب در کلینیک های توانبخشی که مجهز به کادر گفتاردرمانی هستند که که در حیطه اختلال بلع کودکان فعالیت دارد، انجام می‌شود.

اگر کودکی وزن گیری مناسب نداشته باشد حتما اختلال بلع دارد؟

خیر. اختلال بلع کودکان تنها یکی از دلایل عدم وزن گیری در کودکان و نوزادان است. عدم رشد کافی و وزن گیری ممکن است علل مختلفی داشته باشد که در این زمینه لازم است با یک پزشک متخصص کودکان در ارتباط باشید.