تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع در چه مواردی کاربرد دارد؟

به طور کلی زمانی که فرد با اختلال تغذیه و غذا خوردن مواجه است و متخصص بلع درمانی با ارزیابی بالینی تشخیص دهد که اختلال بلع بیمار ناشی از بدعملکردی عضلات بلع است، در ابتدا با روش‌های دستی، دستوری و تمرینات بلع درمانی سعی دررفع مشکلاتی نظیر اسپاسم عضلات حنجره و سایر عضلات دارد. در صورتی که در عضلات اسپاسم و سفتی شدیدی وجود داشته باشد که با روش‌های معمول برطرف نشود، یکی از گزینه‌های پیش رو تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع است. همچنین تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع در رفع انسدادهای ناشی از بدعملکردی عصبی-عضلانی بسیار موثر است. به عبارت دیگر ممکن است انسدادی در مجرای حلق به طور طبیعی شکل گرفته باشد. در صورت مختل بودن عملکرد عصبی- عضلانی این انسداد برطرف نمی‌شود. در این حالت تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع یکی از درمان‌های پیشنهادی می‌باشد.
در برخی از بیماران تزریق برای کاهش ترشحات دهانی در ناحیه زیر فک و زیر زبان انجام می‌شود ( در بسیاری از موارد و طبق تجربه علاوه بر حل نشدن بیمار، منجر به تشدید مشکل وی در صورت ابتلا به اختلال بلع متوسط و شدید می‌شود).
بیماران تریسموس یا اسپاسم فک که در غذا خوردن و صحبت کردن قادر به باز و بسته کردن فک خود نیستند، گروه دیگر از بیماران نیازمند تزریق سم بوتولیسم هستند.

4 مشکل که شما را نیازمند تزریق سم بوتولینوم برای مشکل بلع می‌کند؟

1.    گیر کردن غذا در گلو: زمانی که بیمار حین تغذیه در گلو احساس فشار می‌کند و احساس پایین نرفتن غذا از گلو را دارد یکی از دلایل محتمل، وجود اسپاسم عضلات حنجره و بدعملکردی عضلات بلع است. در چنین مواردی تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع کاربرد دارد.
2.    مشکل بلع سندرم والنبرگ: این سندروم در اثر سکته در ساقه مغز رخ می‌دهد و علائمی نظیر سرگیجه، عدم تعادل، سختی در بلع و مشکلات صدا را باعث می‌شود. در صورتی که علائم این سندروم بسیار شدید باشد و به روش‌های معمول بلع درمانی پاسخ ندهد، از تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع به عنوان یک روش مکمل و کمک‌کننده برای رفع مشکلات تغذیه می‌توان استفاده کرد.
3.    باز نشدن سر مری حین بلع: مری یک لوله عضلانی است که مواد غذایی را از حلق به معده می‌رساند. در ابتدا و انتهای مری، دریچه‌هایی وجود دارد که مانع از برگشت اسید معده به حلق و حنجره می‌شود. این دو دریچه همواره بسته هستند و تنها در مواردی که بلع رخ می‌دهد باز می‌شوند.در مواردی که به علت اسپاسم، عضلات این دریچه‌ها باز نشوند، فرد احساس گیر کردن غذا در گلو و پایین نرفتن غذا از گلو را دارد. در این موارد یکی از روش‌های مورد استفاده برای رفع اسپاسم این دریچه‌ها و حل مشکل باز نشدن سرمری حین بلع، استفاده از تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع است.
4.    مشکلات صدا: در صورت وجود اسپاسم عضلات حنجره، صداسازی فرد به سختی صورت می‌گیرد و فرد مشکلاتی نظیر خشونت صدا، بی‌صدایی، بم شدن صدا و.. را تجربه می‌کند. این مشکل دشواری‌هایی را برای بلعیدن بیمار ایجاد  می‌کند. برای رفع اسپاسم عضلات حنجره تزریق سم بوتولینوم مفید است.

چگونگی تزریق سم بوتولیسم برای درمان اختلال بلع در بزرگسالان!

سم بوتولینوم یا بوتاکس به وسیله یک باکتری بی‌هوازی گرم مثبت تولید می‌شود. سم بوتولیسم انتقال عصب عضله را به وسیله اتصال به گیرنده‌های اعصاب سمپاتیک و از طریق مهار ترشح استیل‌کولین محدود می‌کند. در نتیجه عضله مورد نظر به طور موقتی دچار فلجی می‌شود و توانایی انقباض خود را از دست می‌دهد.
تزریق سم بوتاکس کاربردهای وسیعی دارد که شامل مسائل زیبایی و پزشکی است. درمان دیستونی، تعریق شدید، انحراف چشم، رفع چین و چروک و درمان میگرن از جمله کابردهای مهم این سم است. تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع نیز یکی دیگر از موارد استفاده سم بوتولیسم است.
میزان تجویز سم بوتولیسم بستگی به هدف مورد نظر دارد و می‌تواند در هر بار تزریق از کم‌تر از یک سی‌سی تا چند سی‌سی متفاوت باشد. هرچه میزان دوز تزریقی بیشتر باشد، تاثیر بیشتری روی عملکرد عضله خواهد داشت و مدت ماندگاری آن بیشتر خواهد بود.
موضع تزریق سم بوتولینوم نیز بسته به هدف تزریق می‌تواند در سطح پوست یا عمق عضله باشد. در تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع، موضع تزریق عضلات داخلی حنجره و گردن است. با تزریق سم بوتاکس به عضلات این منطقه، عضلاتی که دچار سفتی و اسپاسم شده‌اند و محدودیت در حرکات آن‌ها باعث ایجاد اختلال بلع در بیمار شده است، دچار فلجی موقتی شده و ساختارهای موجود در این منطقه حرکات آزادانه‌تری خواهند داشت و متعاقبا مشکلات تغذیه بیمار تا حد زیادی بهبود خواهد یافت.
حدود یک هفته زمان می‌برد تا اثرات سم بوتاکس به طور کامل روی عضله ظاهر شود. همچنین مدت ماندگاری این سم در بدن حدود 3 الی 4 ماه است ولی ممکن است تا 6 ماه نیز باقی بماند که این امر به تفاوت‌های فردی، میزان تزریق و موضع مورد نظر بستگی دارد.
پس از از بین رفتن کامل سم بوتولینوم امکان تزریق مجدد وجود دارد که نیازمند تایید پزشک مربوطه است.

نکات قابل توجه در تزریق سم بوتولیسم برای درمان اختلال بلع!!!

1.    سم بوتولیسم باید شفاف، بی‌رنگ و فاقد ذرات باشد.
2.    محلول موردنظر تا 24 ساعت پس از آماده‌سازی تزریق شود و در یخچال نگهداری شود.
3.    بهتر است پس از تزریق بوتاکس در گردن تا چند ساعت چیزی نخورید و استراحت نمایید.
4.    موضع مورد نظر را پس از تزریق دستکاری نکنید و ماساژ ندهید.

روش‌های جایگزین تزریق سم بوتولیسم برای درمان اختلال بلع چیست؟

همان‌طور که گفته شد، تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع اولین وتنها‌ترین روش درمان اختلالات بلع نیست. فردی که مبتلا به اختلال بلع است، ابتدا باید توسط بلع درمانگر معاینه و ارزیابی شود. پس از تشخیص علت اختلال بلع گزینه‌های مختلفی برای حل این مشکل وجود دارد.
استفاده از روش‌های ابزاری نظیر ویدئوفلوروسکوپی  و EMG برای تشخیص قطعی وجود اسپاسم عضلات حنجره و مشکل بلع مفید است. بلع درمانگر ابتدا با استفاده از روش‌های غیرتهاجمی نظیر تکنیک‌های بلع درمانی و روش‌های دستی و ماساژ سعی در کاهش اسپاسم و سفتی این مناطق دارد. لازم به ذکر است پاسخ‌دهی به این روش‌ها نیازمند زمان است و فرد برای کسب نتایج مورد نظر باید صبور باشد. در نهایت در صورت عدم نتیجه‌گیری از روش‌های فوق، تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع می‌تواند کمک‌کننده باشد.

نتیجه گیری

تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع یکی از روش‌های پرکاربردی است که در وحله اول نیازمند بررسی کاندیداتوری بیمار برای انجام پروسه است. بیماران مبتلا به انسدادهای عضلانی مزمن، اسپاسم حنجره و محدودیت‌های حرکتی بلع شدید از این روش درمانی بهره می‌برند. درمان اختلال بلع روش‌های مختلفی دارد که یکی از آن‌ها تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع است. این روش قطعی نیست و نیاز به تزریق مجدد دارد. گروه توانبخشی ایران مد اس ال پی با درمانگران خود در حیطه بلع درمانی می‌توانند در ارزیابی و درمان اختلالات بلع و مشاوره برای تزریق سم بوتولینوم برای درمان اختلال بلع به بیماران کمک کنند. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید.

سوالات متداول شما

علایم بهبودی در عملکرد بلع پس از تزریق سم بوتولینوم چگونه نمایان می‌شود؟

مدت کوتاهی پس از تزریق حرکات بلع در دهان و حلق بیمار روانتر شده و بیمار براحتی لقمه را جویده و به سمت حلق خود می‌فرستد. باقی مانده‌های حلقی و دهانی بیمار کمتر می‌شود. حین غذا خوردن کمتر گلوی خود را پاک کرده و بلعیدن با فشار و تقلا ندارد. سرفه‌های بیمار و خس خس و رطوبت صدای وی کاهش می‌یابد.

اثرات سوء تزریق سم بوتولینوم برای عملکرد بلع بیمار چه می‌تواند باشد؟

در صورت اصولی نبودن حجم و موضع تزریق منجر به کاهش فعالیت شدید در عضلات، افزایش شدید بزاق، ناتوانب در بلعیدن، آسپیراسیون پی در پی، افتادن فک و نقص در جویدن منجر می‌شود!