از عفونت ریه چه می‌دانید؟

بدن انسان برای ادامه زندگی وابسته به سیستم تنفسی است. ریه‌ها اصلی‌ترین بخش از دستگاه تنفسی انسان را تشکیل می‌دهند و در قفسه سینه جای گرفته‌اند. وظیفه ریه تامین اکسیژن مورد نیاز بدن است، درنتیجه حفظ سلامت ریه‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. گاهی به علت بیماری‌های ریوی مشکلاتی در تنفس فرد ایجاد می‌شود. یکی از شایع‌ترین بیماری‌های تنفسی که هرساله افراد زیادی به آن مبتلا می‌شوند عفونت ریه یا ذات الریه است. افرادی که سیستم ایمنی قوی‌تری دارند کم‌تر درگیر عفونت ریه می‌شوند. مطالعات نشان داده است کودکان زیر دو سال و افراد بالای 65 سال بیشترمستعد ابتلا به ذات الریه هستند. عفونت ریه می‌تواند علل متنوعی داشته باشد مانند عفونت‌های ویروسی، باکتریایی، قارچی یا انگلی و همچنین عفونت ناشی از آسپیراسیون که در ادامه به آن می‌پردازیم. لازم به ذکر است در مواردی عفونت‌های ریه بیش از یک علت دارند. زمانی فرد به عفونت ریه مبتلا می‌شود که کیسه‌های هوایی و بافت یک یا هر دو ریه دچار التهاب شود و ترشحات و چرک در لوب‌های ریه تجمع یابد. این خلط و ترشحات به مرورمسیر هوایی را می‌بندد و تنفس را برای فرد دشوار می‌سازد. در صورت عدم درمان به موقع پنومونی آسپیریشن می‌تواند باعث سوراخ شدن لایه‌های ریه،  آسیب بافت ریه، عفونت خون و حتی مرگ بیمار شود.

عفونت ریه ناشی از رشد قارچ

گاهی قارچ‌هایی مانند نموسایتیس و سیتوپلاسموزیس باعث ایجاد عفونت در ریه می‌شوند. البته شیوع این نوع عفونت در افراد با سیستم ایمنی بالا بسیار کم است. عفونت های قارچی معمولا نسبت به عفونت های باکتریال و ویروسی شیوع کمتری دارند و معمولا در افرادی که در مناطق جغرافیایی خاصی زندگی می‌کنند یا نقص سیستم ایمنی دارند دیده می‌شود.

عوامل باکتریایی؛ عوامل ایجاد کننده پنومونی آسپیریشن

عفونت ریه یکی از خطرنا‌ک‌ترین بیماری‌ها برای نوع بشر هستند. عامل به وجود آورنده این نوع پنومونی باکتری‌ها هستند. شیوع عفونت‌های باکتریایی از سایر عفونت‌ها بیش‌تر است. عفونت‌های باکتریایی اغلب مسری هستند و از طریق سرفه و عطسه یا سطوح آلوده به سایر افراد انتقال پیدا می‌کنند. باکتری پنوموکوک یکی از رایج‌ترین عوامل ایجاد پنومونی آسپیریشن است. هنگامی که مقاومت بدن کاهش می‌یابد باکتری‌ها شروع به ایجاد مایع و چرک در لوب‌های ریه می‌کنند و می‌توانند بخش گسترده‌ای از ریه‌ها را درگیر کنند. اگر این عفونت‌ها به موقع درمان نشوند از طریق خون به سایر بخش های بدن انتشار پیدا می‌کنند.

عفونت ریه ناشی از فعالیت عوامل ویروسی

منشا برخی از پنومونی‌های ریه ویروس‌ها هستند. مانند عفونت ریه ناشی از ویروس کرونا یا ویروس آنفولانزا. عفونت‌های ویروسی در کودکان شایع‌تر از بزرگسالان است. معمولا این نوع عفونت‌ها سیستم تنفسی فوقانی را درگیر می‌کنند و در موارد زیادی اگر فرد بیماری زمینه‌ای و ریوی دیگری نداشته باشد با یک دوره استراحت و تغذیه مناسب بدون مصرف دارو بین یک تا سه هفته بهبود می‌یابند. لازم به ذکر است بعضی از عفونت‌های ویروسی ممکن است بسیار شدید شوند و ویروس با سرعت بالایی در ریه رشد کند مانند ویروس کرونا. بنابراین با دیدن نشانه‌های این عفونت فرد باید فورا با پزشک مشورت نماید. 

عفونت ریه ناشی از آسپیراسیون چگونه ایجاد می‌شود؟

آسپیراسیون به ورود و نشت هرگونه مواد غذایی، مایعات، بزاق دهان یا حتی مواد برگشتی از معده (ریفلاکس) به مجاری تنفسی و ریه گفته می‌شود. تقریبا همه افراد در طول زندگی حداقل یک بار پریدن غذا در گلو (به سمت مسیر هوایی) و سرفه‌های بعد از آن را تجربه می‌کنند. سرفه‌های موثر و با فشار زیاد از ورود غذا به ریه جلوگیری می‌کند و درواقع نوعی واکنش دفاعی محسوب می‌شود. اما درصورتی که فرد سرفه مناسب نداشته باشد یا حجم مواد وارد شده به مسیر تنفسی زیاد باشد به مرور عفونت ریه ناشی از آسپیراسیون و یا پنومنی آسپیریشن آغاز می‌گردد. این مواد در ریه باعث تجمع مایع و چرک شده و موجب اختلال در سیستم تنفسی و سلامت فرد می‌گردد. سرفه‌های مکرر و تکرار شونده حین بلع یا بلافاصله بعد از آن یکی از نشانه‌های بارز آسپیراسیون به حساب میاید و باید حتما جدی گرفته شود.

چرا نشت مواد غذایی به ریه اتفاق می‌افتد؟

علت اصلی نشت مواد غذایی به ریه، اختلالات بلع است. بلع ایمن فرایندی است که وابسته به هماهنگی حرکتی اعصاب و عضلات متعددی است. حین بلع مهم‌ترین وظیفه حنجره حفاظت از راه هوایی برای جلوگیری از نشت مواد غذایی به ریه است. اگر حنجره حرکت مناسب و صعود کافی نداشته باشد، مسیر هوایی به درستی بسته نشده و احتمال آسپیراسیون افزایش میابد. بلع ایمن دارای سه مرحله دهانی، حلقی و مروی است که در مقالات پیشین توضیح داده‌ایم. هر گونه بیماری و اختلال که موجب بروز مشکل در این سه مرحله، کاهش صعود حنجره یا عدم هماهنگی عضلات شود از علل به وجود آورنده اختلال بلع و نشت مواد غذایی به ریه خواهد بود. رایج‌ترین این بیماری‌ها و مشکلاتی که باعث ایجاد اختلال بلع و پنومونی آسپیریشن می‌شوند عبارتند از: سکته مغزی، آسیب‌های ناحیه سر و گردن، بیماری‌های نورولوژیکی، کاهش سطح هوشیاری و فلج مغزی.

پنومونی آسپیریشن چه علائمی دارد؟

علائم پنومونی آسپیریشن در ابتدا به بیماری سرماخوردگی شباهت دارد و به همین دلیل فرایند تشخیص پنومونی آسپیریشن را برای خانواده و بیمار با مشکل مواجه می‌کند‌. در حقیقت تشخیص پنومونی آسپیریشن بسیار تخصصی بوده و بر عهده گفتاردرمان باتجربه در زمینه اختلالات بلع و پزشک متخصص است. برخی از شایع‌ترین علائم پنومونی آسپیریشن عبارت است از:
-    تنفس سخت و شکمی و کاهش سطح اکسیژن خون
-    افزایش ترشحات ریوی و خلط بیمار (خلط های رنگی نشان دهنده عفونت ریه است)
-    خس خس سینه 
-    تنگی نفس و نفس کم آوردن
-    تب بالا و تعریق 
-    احساس ضعف و خستگی
-    سرفه حین خوردن غذا

پنومونی آسپیریشن را چگونه می‌توان درمان کرد؟

درمان پنومونی آسپیریشن به شدت عفونت،  عملکرد سیستم ایمنی بیمار و نیز مدت زمان شروع آن بستگی دارد. با این حال مهم است که بدانید پنومونی آسپیریشن برای اکثریت بیماران قابل درمان است. درمان پنومونی آسپیریشن در ابتدا استفاده از آنتی بیوتیک‌ها برای از بین بردن عفونت ریه است. با توجه به اینکه اختلال بلع اصلی‌ترین علت ایجاد پنومونی آسپیریشن است در کنار دارودرمانی، بلع درمانی برای برطرف کردن اختلال بلع ضروری است. بلع درمانی توسط گفتاردرمان، عملکرد بلع بیمار را ارتقا داده و کیفیت زندگی بیمار را افزایش می‌دهد. گفتاردرمان حرفه‌ای در حیطه اختلال بلع در بهبود مشکل بلع بیمار، بازیابی بلع ایمن و جلوگیری از پنومونی آسپیریشن نقش کلیدی دارد. در صورت رعایت توصیه‌های گفتاردرمان احتمال بازگشت اختلال بلع و عفونت ناشی از نشت مواد غذایی به ریه به شدت کاهش می‌یابد.

نتیجه گیری

پنومونی آسپیریشن یکی از مشکلاتی است که موجب اختلال در تنفس فرد و کاهش سطح اکسیژن خون می‌شود. تشخیص و درمان به موقع پنومونی آسپیریشن با توجه به پیامدهای منفی که بر سلامت فرد می‌گذارد حائز اهمیت است. علاوه بر آن پنومونی آسپیریشن می‌تواند سایر مشکلات پزشکی فرد را نیز تشدید کند. بنابراین آگاهی از علائم هشدار دهنده پنومونی آسپیریشن مخصوصا برای مراقبان بیمار ضروری است. پنومونی آسپیریشن نوعی از بیماری است که می‌توان با مشخص کردن علت ایجاد آسپیراسیون، با کمک دارو و توانبخشی به درمان موفق رسید. با شروع دارودرمانی عفونت ریه کنترل شده و سپس با تمرینات بلع درمانی بیمار به بلع ایمن می‌رسد. تیم ایران مد اس ال پی با داشتن درمانگران با تجربه می‌تواند به شما در رفع مشکلات بلعتان کمک کند و خطر پنومونی آسپیریشن را به حداقل برساند. از اینکه تا انتهای مقاله همراه ما بودید سپاسگزاریم.

سوالات متداول شما

برای درمان پنومونی آسپیریشن تا چه زمانی باید بلع درمانی انجام داد؟

پاسخ این سوال بسیار گسترده است اما به طور خلاصه طول درمان عفونت ریه ناشی از آسپیراسیون بستگی به علت پنومونی آسپیریشن و شرایط بیمار دارد. به طور مثال در مواقعی که پنومونی آسپیریشن به دلایل موقتی مانند کاهش سطح هوشیاری در آسیب های نورولوژیک به وجود آمده است با هوشیار شدن بیمار و برطرف شدن اختلال بلع بیمار ممکن است از بلع درمانی به طور کامل ترخیص شود اما گاهی پنومونی آسپیریشن به علل مزمنی مانند سالمندی و بیماری های دوران سالمندی اتفاق می‌افتد مانند بیماری هایی مثل پارکینسون که اختلال بلع و به تبع آن آسپیراسیون شایع است. در چنین حالاتی با توجه به اینکه بیمار در معرض پنومونی آسپیریشن مکرر است توصیه می‌شود که بیمار همیشه پیگیری و فالوآپ بلع درمانی داشته باشد.

 آیا درمان پنومونی آسپیریشن فقط با بلع درمانی امکان پذیر است؟

خیر. درمان پنومونی آسپیریشن در ابتدا نیاز به دارو درمانی و مصرف آنتی بیوتیک جهت از بین بردن عفونت ریه دارد و گاهی علاوه بر بلع درمانی جهت برطرف کردن علت اصلی پنومونی آسپیریشن نیاز به فیزیوتراپی تنفسی جهت بهبود وضعیت تنفسی بیمار نیز می‌باشد.