آشالازی مری (ناتوانی در بلع غذا) / هرآنچه باید در مورد آن بدانید!

آشالازی مری (ناتوانی در بلع غذا) یکی از اختلالات حرکتی مری است که در هر دو جنس مرد و زن به طور یکسان دیده می‌شود. شیوع آشالازی مری (ناتوانی در بلع غذا) یک در هر 100000 نفر گزارش شده است. با افزایش سن احتمال وقوع آشالازی مری افزایش می‌یابد. علت دقیق این بیماری مشخص نیست و تصور می‌شود علت آن ویروسی، عصبی، بیماری خودایمنی یا ژنتیکی باشد. این بیماری با عدم شل شدن کامل اسفنکتر تحتانی مری در پی عمل بلع و فقدان حرکات مناسب در عضلات صاف دیواره مری شناخته می‌شود.

درنتیجه این بیماری غذا به درستی از مری به معده تخلیه نمی‌شود. اختلال بلع (دیسفاژی)، درد و سوزش قفسه سینه، بازگرداندن غذای هضم نشده و کاهش وزن از عمده‌ترین علائم این بیماری هستند. علائم این بیماری به شکل تدریجی بروز نمی‌یابند و با گذشت زمان بدتر می‌شوند. اختلال بلع ناشی از آشالازی معمولا با احساس گیر کردن غذا در گلو و سرفه همراه است. مشکل دیسفاژی در بیماران آشالازی ریسک آسپیراسیون، عفونت ریه و خفگی را افزایش می‌دهد و درنتیجه فورا باید توسط پزشک و آسیب شناس گفتار، زبان و بلع ارزیابی شود و جهت درمان آن اقدامات موثر صورت گیرد.
علائم بالینی بیماری آشالازی و سیر پیشرفت آن‌ها نقش بسیار مهمی درفرایند تشخیص بیماری دارد. جهت تشخیص آشالازی پزشک ابتدا تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و بعد از انجام معاینات دقیق فیزیکال با انجام رادیوگرافی و بلع باریم، آندوسکوپی یا مانومتری مری به تشخیص دقیق این بیماری می‌رسد.

معرفی موثرترین روش‌های درمان آشالازی (ناتوانی در بلع غذا)

روش‌های درمان آشالازی مبتنی بر شل شدن و کاهش فشار اسفنکتر تحتانی مری جهت تخلیه غذا از مری به معده است. انتخاب روش درمانی مناسب بر عهده پزشک است و با توجه به شرایط پزشکی بیمار و شدت بیمار صورت می‌گیرد. روش‌های درمان آشالازی متفاوت هستند و هر کدام مزایا و معایب خود را دارند. اساسی‌ترین روش‌های درمان این بیماری عبارت است از:
    - دارودرمانی
    - تزریق سم بوتولینوم
    - دیلاتاسیون مری
    - ازوفاگومایوتومی
    - میوتومی لاپاراسکوپی
    
دارودرمانی : عمدتا دارودرمانی برای بهبود آشالازی به طور موقت انجام می‌شود و چندان موثر نیست. دارودرمانی با هدف شل شدن دریچه تحتانی مری و بهبود دوره‌ای علائم استفاده می‌شود. نیتراتها، بلوکه کننده‌های کانال کلسیم و سیلدنافیل از جمله داروهایی هستند که در درمان آشالازی توصیه می‌شوند. باید بدانید مصرف این داروها ممکن است عوارضی چون سردرد، گرفتگی، گیجی و افت فشار خون داشته باشند. معمولا پزشک از دارودرمانی در شروع بیماری بهره می‌گیرد چراکه با پیشرفت بیماری تاثیر دارو بسیار کم خواهد شد و سایر روش‌های درمانی توصیه می‌شوند.
تزریق سم بوتولینوم: یکی دیگر از روش‌های غیر جراحی درمان آشالازی تزریق سم بوتولینوم به مری در طی فرایند آندوسکوپی است. تزریق بوتاکس به طور موقتی مانع از فعالیت سلول‌های عصبی که فرمان انقباض دریچه تحتانی ریه را می‌دهند شده و باعث شل شدن عضلات می‌شود. تزریق بوتاکس باید هر شش ماه تکرار شود و در هر بار تزریق اثر آن در کاهش علائم آشالازی کم‌تر می‌شود. عوارض بوتاکس بسیار کم است اما مواردی چون درد ناحیه قفسه سینه تا چند روز بعد از تزریق، سوزش سر دل و ندرتا بثورات جلدی گزارش شده است. پزشکان معمولا از این روش در افراد بالای پنجاه سال یا افرادی با مشکلات قلبی و ریوی که کاندید روش جراحی نیستند، استفاده می‌کنند.

 دیلاتاسیون مری چیست؟

برای درمان آشالازی روش دارودرمانی و تزریق سم بوتولینم معمولا گزینه‌های درمانی موقتی بوده و نتایج گذرا دارند درحالی که دیلاتاسیون مری و جراحی در طولانی مدت موثرترند. همچنین دیلاتاسیون مری نسبت به درمان‌های جراحی کم هزینه تر بوده، مدت زمان بستری کوتاه‌تری دارد و می‌توان آن را بدون بیهوشی انجام داد. اساس درمان دیلاتاسیون مری کشش عضلات دریچه تحتانی مری است. در این روش یک بالون از طریق آندوسکوپ وارد مری می‌شود و سپس پر از باد می‌شود و موجب اتساع دهانه اسفنگتر مری می‌گردد. از عوارض دیلاتاسیون مری می‌توان به سوراخ شدن مری، خونریزی و ریفلاکس اشاره کرد.

ازوفاگومایوتومی چیست؟

 جراحی ازوفاگومایوتومی با استفاده از ایجاد برشی در ناحیه شکم یا لاپاراسکوپی و ایجاد برش‌های کوچک در ناحیه شکم انجام می‌شود. هدف از این جراحی کاهش فشار اسفنکتر تحتانی مری به حدی است که مشکل انتقال غذا از مری به معده را برطرف کند اما منجر به برگشت محتویات معده به مری نشود. ازوفاگومایوتومی به نسبت دیلاتاسیون مری فشار اسفنکتر تحتانی را بیش‌تر کاهش می‌دهد. ریفلاکس اسید معده از مهم‌ترین عوارض ازوفاگومایوتومی است.

مایوتومی چیست؟

 مایوتومی گزینه جراحی دیگری در درمان آشالازی است که طی آن جراح با ایجاد برش‌هایی در فیبرهای عضلانی اسفنکتر تحتانی مری به شل شدن آن کمک نموده تا غذا راحت‌تر وارد معده شود. بسیاری از جراحان از روش لاپاروسکوپی برای مایوتومی استفاده می‌کنند. لاپاروسکوپی به جراح اجازه می‌دهد با ایجاد برش‌های کوچک روی شکم یک تلسکوپ مخصوص (ابزاری که در انتهای آن یک دوربین قرار دارد) را وارد شکم کرده و اعضای این ناحیه را مشاهده کند.

مایوتومی آندوسکوپی از راه دهان چگونه انجام می‌شود؟

 مایوتومی آندوسکوپی از راه دهان روشی است که در آن پزشک یک آندوسکوپ ظریف و منعطف را از راه دهان به سمت مری هدایت می‌کند. آندوسکوپ این امکان را به جراح می‌دهد که به قسمت داخلی مری دسترسی داشته باشد و پس از آن یکسری برش‌های کوچک در عضلات لایه داخلی مری و قاعده مری ایجاد کند. این برش‌ها عضلات مری را شل می‌کند و به عبور غذا به معده کمک می‌کند.
نکته!  همان‌طور که توضیح دادیم اختلال بلع یکی از پیامدهای بیماری آشالازی است که باید جدی گرفته شود. توانبخشی بلع توسط گفتاردرمان بایستی همزمان با شروع درمان مدیکال آشالازی آغاز شود. در حقیقت بلع درمانی پس از جراحی به بهبود عملکرد بلع بیمار و جلوگیری از آسپیراسیون کمک چشمگیری خواهد کرد.

سخن آخر

مایوتومی آندوسکوپی از راه دهان نوعی روش جراحی کم خطر است. استفاده از آندوسکوپ در مایوتومی آندوسکوپی از راه دهان باعث می‌شود این روش کم‌تر تهاجمی باشد و با حداقل آسیب انجام شود.  مایوتومی آندوسکوپی از راه دهان در درمان بیماری‌هایی نظیر آشالازی به کار می‌رود. در بیماری آشالازی به علت نقص عملکرد اسفنکتر تحتانی مری غذا نمی‌تواند به شکل کامل وارد معده شود. آشالازی بیماری نادری است اما می‌تواند خطرناک باشد و اگر بدون درمان باقی بماند پیامدهای جدی درپی خواهد داشت. درحالی که درمان به موقع این اختلال تا حد زیادی مانع از گسترش و خطرناک شدن این بیماری می‌شود. بنابراین به شما توصیه می‌کنیم اگر علائم این بیماری را درخود مشاهده می‌کنید هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید. از اینکه تا انتهای مقاله همراه ما بودید سپاسگزاریم.

سوالات متداول

درمان اختلال بلع در بیماران مبتلا به آشالازی کمک کننده است؟

بلع درمانی عموما برای کمک به بیماران دارای نارسایی و بدعملکردی در محل دهان و حلق تجویز می‌شود. درمان اختلال بلع برای بیماران مبتلا به آشالازی آن‌چنان کمک کننده نیست اما در درمان عوارض آشالازی و جلوگیری از خطر بسیار کمک کننده است. در افراد مبتلا به آشالازی میل به غذا خوردن کم شده و استفاده از ساختارهای بلع کاهش می‌یابد. این مورد منجر به کاهش حجم و قدرت عضلات بلع مخصوصا در سالمندان می‌شود. از این رو مشورت با یک بلع درمانگر ضروری است.

بلع درمانی در بیماران مبتلا به آشالازی چگونه است؟

این درمان با انجام تمرینات تقویت عضلات، الکتروتراپی، بایوفیدبک، تمرینات تقویت حسی قابل پیگیری است. در برخی از بیماران تغییر رژیم غذایی و بافت ماده غذایی مصرفی و انجام مشاوراتی برای کاهش خطر آسپیراسیون ضروری است.