حرکات فک چه نقشی در غذا خوردن و بلعیدن دارند؟

بدیهی است که برای درک بهتر فرایند بلع و درمان اختلال بلع باید به طور کامل از آناتومی و فیزیولوژی ارگان‌های مرتبط با بلع مطلع باشید. عمل بلعیدن عملکردی برای انتقال غذا از دهان به معده است که منجر به هضم و جذب مواد غذایی و در نتیجه تامین انرژی می‌گردد. جالب است بدانید که این فرایند به ظاهر ساده هشت عصب جمجمه‌ای و تقریبا 48 عضله را به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مراحل مختلف بلع درگیر می‌کند. هر یک از مراحل سه گانه بلع دهانی، حلقی و مروی از نظر آناتومیکی مجزا هستند اما از نظر فیزیولوژیکی و عملکردی با هم همپوشانی دارند. در مرحله دهانی لقمه غذایی با هماهنگی حرکتی پیچیده زبان، عضلات گونه، حرکت فک و عضلات درگیر در جویدن با بزاق دهان ترکیب شده و سپس وارد حلق می‌شود.

بنابراین وجود هرگونه آسیب یا ضعف در عضلات ناحیه سر و گردن که در بلع نقش دارند و همچنین حرکات فک می‌توانند تاثیر مستقیمی بر کیفیت بلع افراد بگذارند و باعث ایجاد اختلال بلع شوند که باید در جهت رفع آن اقدام درمانی مناسب صورت گیرد.

روش‌های درمان اختلال بلع را بهتر بشناسید

درمان اختلال بلع به علت تاثیر حداکثری بر سلامت فرد و جلوگیری از پیامدهای اختلال بلع شامل آسپیراسیون، عفونت ریه، دهیدراسیون، سو تغذیه و کاهش سلامت عمومی فرد حائز اهمیت است. بر اساس اینکه کدام یک از مراحل بلع آسیب دیده نوع درمان دیسفاژی متفاوت خواهد بود. به طور کلی درمان اختلال بلع در درجه اول شامل درمان توانبخشی و جبرانی است. اما در مواردی که نقایص ساختاری یا پزشکی باعث ایجاد اختلال بلع شود درمان‌های پزشکی مثل جراحی، قرار دادن پروتز و دارودرمانی توصیه می‌شوند.

تمرینات بلع درمانی شامل تمرینات سنتی، دستورزی عضلات، اصلاح حرکات و درمان‌های دستگاهی است.  این تمرینات به شکل مستقیم یا غیر مستقیم عملکرد عضلات و ساختارهای درگیر در بلع را تقویت یا اصلاح می‌کنند و سبب مدیریت آسپیراسیون، حفاظت از راه هوایی و بهبود عملکرد بلع می‌گردند. تمرینات فک برای درمان اختلال بلع به عنوان زیرمجموعه‌ای از تمرینات بلع درمانی و توانبخشی تعریف می‌شوند. 

تمرین تقویت عضلات فک چگونه است؟

حرکات فک نقش پررنگی در جویدن غذا و همچنین روی هم نگه داشتن لب‌ها برای جلوگیری از آبریزش دهانی ایفا می‌کنند. استخوان فک از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش اول استخوان آرواره‌ای زبرین که فک بالا را تشکیل می‌دهد و جزئی ثابت است و بخش دوم استخوان آرواره‌ای زیرین که فک پایین را شکل می‌دهد و دارای حرکت است. استخوان‌های فک ما به واسطه عضلاتی که به آن‌ها متصل هستند می‌توانند به بالا و پایین و طرفین بروند و حرکات مناسب برای جویدن غذا،  قورت دادن و صحبت کردن و.. را فراهم آورند. تمرینات فک برای درمان اختلال بلع متمرکز بر عضلات متصل به فک هستند که در حرکات فک نقش اساسی دارند. تمرینات فک برای درمان اختلال بلع منحصر به فرد بوده و نمی‌توان درمان ثابتی برای تمام بیماران تنظیم کرد به عنوان مثال تمرینات فک برای درمان اختلال بلع ممکن است برای یک بیمار در جهت بهبود مولفه‌های قدرت یا سرعت حرکات باشد و برای بیمار دیگری با هدف تقویت دامنه حرکات فک صورت گیرید. در واقع تمرینات فک برای درمان اختلال بلع باید منطبق بر اطلاعاتی باشد که از ارزیابی دقیق بیمار حاصل می‌شود. 
تمرین تقویت عضلات فک در مواردی با استفاده از جویدن آدامس، ابزارهای تخصصی جویدن و ... انجام می‌شود. در اغلب موارد هدف اصلی تمرین تقویت عضلات فک بیمار، مجموعه تمریناتی برای بهبود قدرت عضلات فک است. انجام این تمرینات برای کامل کردن رژیم غذایی و ایجاد تنوع در غذاهای مصرفی بیمار موثر خواهد بود. برخی از بیماران دارای اختلال بلع به علت درگیر بودن عملکرد جویدنشان و یا به علت مشکل ایمنی بلع توان مصرف مواد غذایی جویدنی را ندارند. با انجام تمرین تقویت عضلات فک که به طور خاص برای هر بیماری طراحی می‌شود، بازگشت به رژیم غذایی معمولی برای هر بیمار امکان پذیر خواهد بود.

برای انجام تمرینات فک برای درمان اختلال بلع به چه کسی باید مراجعه کنیم؟

طراحی و اجرای تمرینات فک برای درمان اختلال بلع بر عهده گفتاردرمان متخصص در حیطه درمان دیسفاژی است. آسیب شناس گفتار، زبان و بلع با شناخت کامل آناتومی ساختارها و ارگان‌های درگیر در عمل بلع، مشکل بلع بیمار را شناسایی می‌کند و برای برطرف نمودن آن برنامه درمانی تخصصی تنظیم و اجرا می‌نماید. در طول روند درمان متناسب با وضعیت بیمار ممکن است درمانگرپوزیشن‌های خاص تغذیه ای یا تمرینات اصلاحی را به خانواده و بیمار آموزش دهد که روند بهبودی بلع را تسریع نماید و خطر آسپیراسیون را به حداقل برساند. قابل به ذکر است تجربه و دانش درمانگر (گفتاردرمان) در طراحی تمرینات فک برای درمان اختلال بلع مهم‌ترین فاکتور در کسب نتیجه از این تمرینات است. بنابراین اجرای تمرینات فک برای درمان اختلال بلع توسط افرادی که آموزش کافی در این حیطه ندیده‌اند نه تنها تاثیری بر عملکرد بلع بیمار ندارد بلکه می‌تواند باعث ایجاد خطراتی چون در رفتگی فک یا آسیب به عضلات شود.

چه بیمارانی از تمرینات تقویت فک سود خواهند برد؟

همان طور که گفته شد بلع فرایندی پیچیده است که به هماهنگی تعداد زیادی عضله و عصب وابسته است. طیف وسیعی از بیماری‌ها می‌تواند باعث بر هم خوردن این هماهنگی و ضعف عضلات شود و متعاقبا مشکل جویدن یا بلع را برای فرد به دنبال داشته باشد. تمرینات فک برای درمان اختلال بلع کاملا متناسب با شرایط و علائم اختلال بلع بیمار توصیه می‌گردد و می‌تواند برای سنین نوزادی تا بزرگسالی موثر باشد. به طور کلی تمرینات فک برای درمان اختلال بلع در بیمارانی که دچار مشکل جویدن هستند یا به علت ضعف عضلانی دچار آبریزش دهانی شده‌اند و حتی نوزادانی با مشکل مکیدن موثر واقع می‌گردند. با توجه به اینکه مشکل جویدن یا آبریزش دهانی به عنوان علامتی از دیسفاژی، در طیف گسترده‌ای از اختلالات از جمله بیماری‌های پیش رونده مثل ام اس، پارکینسون و ALS، مشکلات ساختاری،  سندروم‌های ژنتیکی، سکته مغزی و فلج مغزی دیده می‌شود لذا تمرینات فک برای درمان اختلال بلع در این بیماران جزء اساسی از روند درمان توانبخشی آن‌ها خواهد بود.

نتیجه گیری

تمرینات فک برای درمان اختلال بلع باعث تقویت واحدهای حرکتی درگیر در بلع شده و از اهمیت زیادی در درمان بیماران با اختلال عملکردی حرکتی-دهانی برخوردار هستند. آسیب شناس گفتار، زبان و بلع اغلب از تمرینات فک برای درمان اختلال بلع در کنار سایر تکنیک‌های درمان بهره می‌برد. به طور کلی طی چند دهه گذشته درمان اختلالات بلع و تغذیه پیشرفت قابل توجهی داشته است. ارتقاء روش‌های بلع درمانی غیر دستگاهی و دسترسی بهتر به تجهیزات درمانی مانند دستگاه وایتال استیم باعث شده است تا اختلالات بلع سریع‌تر و با دقت بیش‌تری شناسایی و درمان شوند. فراگیری روش‌های درمانی نوین و علمی و استفاده از بروزترین تجهیزات بلع درمانی همواره از اولویت‌های تیم درمان ایران مد اس ال پی بوده است. درمانگران با تجربه ما همواره آماده کمک به شما در مدیریت مشکل بلعتان خواهند بود. جهت رزرو نوبت حضوری یا دریافت مشاوره آنلاین رایگان با شماره‌های درج شده در سایت تماس بگیرید. از اینکه تا انتهای مقاله همراه ما بودید سپاسگزاریم.